Poradnia Onomastyczna

mixełko

Jaka jest opinia Państwa na temat wyrazu mixełko? Czy wyraz ten może funkcjować jako nazwa produktu?

We współczesnym języku polskim pojawia się wiele nowych wyrazów. Część z nich to zapożyczenia z obcych języków, funkcjonujące w postaci niezmienionej (por. liczne terminy ekonomiczne, komputerowe, muzyczne) lub dopasowanej do naszego języka pod względem brzmienia, budowy, odmiany. Pojawiają się też nowe wyrazy zbudowane z cząstek funkcjonujących w języku polskim od dawna, rodzimych bądź obcych. Do takich tworów należy neologizm mixełko, który jest kontaminacją (połączeniem) dwu wyrazów funkcjonujących w potocznej polszczyźnie: miks ‘mieszanina’ i masełko, zdrobnienie od masło. W omawianym wyrazie występuje element mix [miks], który spotykamy w nazwach produktów spożywczych, np. Masmix i w nazwach leków, np. Novomix. Wyraz mixełko/miksełko nie jest co prawda notowany przez słowniki języka polskiego, ale jego znaczenie jest czytelne – to mieszanina masła i innych tłuszczów roślinnych, służąca do smarowania pieczywa. W nazwach produktów spożywczych mixełko/miksełko nie funkcjonuje samodzielnie, tzn. nie ma produktu o nazwie własnej, właściwej jednemu jedynemu produktowi, Mixełko/Miksełko. Zawsze są to określenia dwuczłonowe: Mixełko kremowe; Mixełko/Miksełko pyszne, Mixełko Mławskie, Mixełko Łaciate. Traktować więc element mixełko/miksełko można jako określenie produktu o specyficznych własnościach, ale wspólnych towarom wielu firm. Jest to więc nazwa gatunkowa, tak jak masło, margaryna. Wyróżnia zaś konkretny produkt i zarazem produkt konkretnej firmy drugi człon: pyszne, kremowe, mławskie, łaciate. Całe określenie Mixełko/miksełko Łaciate dopiero tworzy odrębna nazwę, wyróżniającą dany produkt, łączącą dodatkowo z całą serią produktów mlecznych Łaciate.

Z tego, co napisałam wynika, że nazwa Mixełko Łaciate lub Miksełko Łaciate jest na tyle wyrazista, że służyć może jako odrębna nazwa produktu, nie powodująca pomieszania go z innymi nazwami zawierającymi wyraz mixełko/miksełko.

prof. dr hab. Barbara Czopek-Kopciuch

Rytka, Ryt, Margaritta

Od dłuższego czasu zajmuję się odtworzeniem historii mojej rodziny (Rytka). Niestety nie udało mi się dotąd wyjaśnić etymologii mego nazwiska i właśnie o pomoc w tej sprawie zwracam się do Państwa. Dla wyjaśnienia:

Rodzina mego ojca wywodzi się z okolic Warszawy – Błonie, Płochocin, gdzie obecnie mieści się największe skupisko osób noszących to nazwisko (według statystyki serwisu heraldycznego ODWP – woj. Warszawskie 213). Losy powojenne rzuciły wszelako mego ojca do Wrocławia, gdzie i ja przebywałem do mego wyjazdu do Niemiec w roku 1979. Efektem rozproszenia tego nazwiska w innych rejonach kraju jest z pewnością wojenna zawierucha i powojenne przemieszczanie się ludności. Inne formy nazwiska: Rytkiewicz, Rytko, Rytkowski.

Natknąłem się też na zaskakujące ciekawostki w zapisach dyskusji na temat noży:

„Hovori (ozaj, ako vyjadrit profesiu rytca v zenskom rode – rytka? rytkyna? – v mincovni vraj pre istotu pouzivaju...” (Info: informat.sk/1-10054860-22238645-j00000_detail-f8), “Rýt, nebo spis vyskrabávat to uze úplnê snadno, napr. obyc jehlou, nebo si edêlat rýtka seskrabávátka (plossi)” (www.knife.cz/diskuze/...), a także na występowanie słowa Rytka jako żydowskiego imienia u kobiet. W poszukiwaniach moich natknąłem się na stare metryki wskazujące na okolice Łomży (niem. Deutsch Eylau, Kreis Rosenberg), skąd mogłaby się ta rodzina wywodzić. W roku 1697 urodził się tam Jacob Rytka. Jego syn Christoph Rytka urodzony 1723, ożeniony 11.1.1747 z Elisabeth Warszewską miał córkę Marię Rytka (ur. 10.9.1749). W Suszy, pow. Iława (niem. Sommerau) urodził się Carl Rytka, syn Christiana Rytka. Całkowitym zaskoczeniem dla mnie jest odgałęzienie w Finlandii (Velkjarvi, Vijpuri): Erich Rytka (ur. ?) i Mar Heimlam mieli córkę Hel Rytka (ur.18.3.1772) i syna Michaela Rytka (ur.6.3.1765), który z Walb Martinen mieli syna Johannesa Rytka (ur. 29.9.1799), Sim Rytka (ur.?) ożeniony z Anną Halho mieli czterech synów: Thomas Rytka (ur.17.12.1794), Johan Rytka (ur.1791), Michael Rytka (ur. 30.5.1798); imię nastarszego syna jest nieznane, ur.23.1.1789.

Za jakiekolwiek wskazówki będę wielce zobowiązany.

Informacje o rodzinie Rytków, które Pan podaje są bardzo interesujące. Niestety jednak nie potrafię Panu pomóc w rozstrzygnięciu skąd pochodziła rodzina. Skoro największe skupisko nosicieli tego nazwiska znajduje się w okolicach Warszawy a jest Pan i w posiadaniu informacji o obecności Rytków w okolicach Łomży (wcale nie tak daleko od centrum Polski) można sądzić, że właśnie stamtąd Rytkowie się wywodzili. Czy Pańska rodzina to bezpośredni potomkowie tamtych Rytków z XVII w. nie językoznawcy o tym rozstrzygać, ale genealogom. To, że znalazł Pan Rytków w Finlandii może świadczyć o ich emigracji. I chyba nic w tym dziwnego, wszak Polacy wędrowali po świecie.

Obecność imienia Rytka wśród imion kobiet żydowskich jest chyba błędem. Sądzę, że to jakiś wariant imienia Ryfka. Po prostu omyłka lub złe odczytanie literki f jako t. Niewykluczone, że to skrócenie od Margarita/Małgorzata

Jeśli zaś idzie o polskich Rytków – według najnowszego słownika nazwisk Polaków u początku XXI wieku (wydanie CD) opracowanego przez K. Rymuta – jest ich w Polsce 217. Mieszkają w woj. warszawskim, przede wszystkim w pow. piaseczyńskim, warszawskim i zwoleńskim. Spotkać ich można też w woj. łódzkim, toruńskim, wrocławskim, kieleckim oraz w Wielkopolsce. A więc przede wszystkim w Polsce centralnej. „Odpryski” nosicieli tego nazwiska w pozostałych regionach Polski są zapewne wynikiem przenoszenia się ludzi w inne rejony.

Co do znaczenia tego nazwiska, pochodzi ono od imienia Ryta, skróconej formy imienia Margaritta; można łączyć je też z ryć oraz z wyrazem ryt ‘wycinek, obrzynek’.

prof. dr hab. Barbara Czopek-Kopciuch

Hołny Mejera, Hołny Wolmera

Chciałabym dowiedzieć się czegoś więcej na temat historii, pochodzenia moich rodzinnych okolic - Hołny Mejera.

Dziś istnieją dwie wsie : Hołny Mejera i Hołny Wolmera. Leżą nad jeziorem Hołny. Nazwa jeziora notowana jest od 1520 r. i uważa się, że ta dawna nazwa jaćwieska, od praindoeuropejskiego pnia *el-, *ol- ‘ciec, płynąć’. Językoznawcy uważają, że nazwa jeziora została ponowiona na nazwy wsi.

Pierwotnie były to dobra jezuickie Hołna, później Hołny. Po własności zakonu jezuitów pozostał w nazwie człon odróżniający jezuickie. Po kasacie zakonu jezuitów dobra przeszły w ręce państwa i zarządzane były początkowo przez Michała Borewicza, a później Kazimierza Wolmera. Po roku 1784 postarał się on o nadanie mu pojezuickich Hołn. Od jego nazwiska główny folwark, później wieś, otrzymał nazwę Hołny Wolmera. Były to największe dobra szlacheckie w okolicy Sejn.

Drugie dobra Hołny były własnością Michała Buchowieckiego, później Józefa Kaczanowskiego, a od 1747 r. Kleczkowskich. Przed 1784 r. uległy podziałowi. Część tych dóbr, a wiec folwark Hołny z wsiami Kalwiszki, Okmiany, Stankuny stała się własnością Jana z Woldy Meyera. Folwark Hołny od jego nazwiska otrzymał nazwę Hołny Mejera lub Mejerowskie.

prof. dr hab. Barbara Czopek-Kopciuch

Morszka, Marszka, Marsz, Morcin, Marcin, Marszek, Marszk, Marszko

Jaka jest etymologia mojego nazwiska – Morszka?

Obecnie w Polsce nazwisko Morszka nie jest notowane. Trudno ustalić postać pierwotną i etymologię tego nazwiska. Niewykluczone, że miało ono pierwotnie formę Marszka. Dziś notowane są nazwiska Marszek, Marszk i Marszko. Występują na północy Polski. Jeśli przyjąć postać Marszka można wówczas łączyć to nazwisko z imieniem Marsz (spieszczenie od Marcin, dobrze poświadczone już w średniowieczu). –ka oznaczałoby dalsze spieszczenie (tj. ‘miłego Marsza’) albo określałoby stosunki rodzinne (tj. ‘syn Marsza’). Przekształcenie w Morszka tłumaczyć można podwyższeniem wymowy a do o przed r, co spotykane jest często w polskich gwarach (por. gwarowe Morcin = Marcin).

Istnieje też możliwość innego objaśnienia, wywodzenia nazwiska ze średniodolnoniemieckiego wyrazu marsch, morsch ‘żyzne tereny nadrzeczne, na których często uprawia się pszenicę’. Marschka//Morschka oznaczałoby ‘mieszkańca terenu o żyznych nadrzecznych glebach’.

prof. dr hab. Barbara Czopek-Kopciuch

Bocianie Gniazdo

Prosilibyśmy o opinię, czy nowe osiedle mogłoby nazywać się „Bocianie Gniazdo”? Czy są jakieś przeciwskazania?

Nazwa „Bocianie Gniazdo” motywowana jest przez wyrażenie apelatywne bocianie gniazdo.

Po raz pierwszy w języku polskim zostało ono zapisane w 1403 roku i odnosi się do gniazda budowanego przez bociany. Frazę tę notuje Słownik staropolski t. I s. 118. Słownik polszczyzny XVI w. T. II s. 250 notuje zestawienie bocianie gniazdo w znaczeniu „na dawnych statkach i okrętach kosz dla obserwacji umieszczony na szczycie najwyższego masztu”, jako występujące we „Flisie” Klonowica (1598). Jest to znaczenie przenośne, nawiązujące do tego, że w przyrodzie gniazda bocianie znajdują się wysoko na drzewach, kominach, słupach. W tym samym znaczeniu wyrażenie notowane jest przez Słownik języka polskiego S.B. Lindego, t. I 133 oraz tzw. Słownik Warszawski (Słownik języka polskiego Karłowicza, Kryńskiego i Niedźwiedzkiego) t. I 179. Słownik tzw. Wileński (Słownik języka polskiego wydany przez M. Orgelbranda) T. I 93 zestawienie to notuje zarówno w znaczeniu botanicznym (gniazdo należące do bociana) jak i w znaczeniu przenośnym gniazdo bocianie na statku. Podobne informacje przynosi Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego t. I s. 584 oraz Słownik języka polskiego PWN t. I 182. W żadnym z tych słowników zestawienie bocianie gniazdo nie występuje jako osobne hasło słownikowe, ale odnaleźć je można w haśle bociani, najczęściej z objaśnieniem, że bocianie gniazdo to frazeologizm. W słowniku frazeologicznym S. Skorupki, t. I 106 związek frazeologiczny bocianie gniazdo pojawia się także w haśle bociani w znaczeniu takim, jak w wymienionych słownikach języka polskiego. Zestawienie to w podstawowym botanicznym znaczeniu potwierdza też Słownik gwar polskich, pod red. J. Reichana, t. II 324. Słownik ten jednak przynosi dodatkowe żartobliwe znaczenie: bocianie gniazdo ‘mała ilość zboża, paszy, drzewa, nie zapełniająca wozu’, np. on le takie bocionie gniozdo wióz (= on wiózł ledwie tyle, co się w bocianim gnieździe zmieści).

Z tego przeglądu wynika, że zestawienie bocianie gniazdo funkcjonowało w polszczyźnie od XV w. w dwóch znaczeniach: 1. gniazdo, w którym żyją bociany (jest to znaczenie podstawowe odwołujące się do świata realnego); 2. miejsce na szczycie masztu, służące do obserwacji (znaczenie przenośne, nawiązujące do umiejscowienia gniazd bocianich w przyrodzie).

Powszechnie bocianie gniazdo jest kojarzone niezwykle pozytywnie. Gniazdo bocianie na dachu lub na rusztowaniu, na kole od wozu według opinii ludowej przynosi szczęście domowi. Temu, u którego bocian się gnieździ sprzyja szczęście. Zobaczyć bociana na gnieździe to także oznacza mieć szczęście. Sam bocian jest symbolem szczęścia, dobrej wróżby, płodności (ludowe naiwne przekonanie, że bocian przynosi dzieci), wierność (wedle wierzeń ludowych bociany gromadnie karzą wiarołomne samice; potwierdzone przez doświadczenie jest powracanie bocianiej rodziny do tego samego gniazda przez wiele lat). Można by wymieniać jeszcze wiele pojęć, które bocian symbolizuje, ale wystarczy może powiedzieć, że wszystkie one są pozytywne. Także drugi element zestawienia gniazdo ma konotacje pozytywne: gniazdo konotuje rodzinę, bezpieczeństwo, stałość ale i szlacheckość, por. gniazdo szlacheckie. A więc i konotacje całego wyrażenia bocianie gniazdo są pozytywne. Konotować może ono szczęście, spokój, stałość, dobre warunki dla życia rodzinnego. Dodatkowo konotować może miejsce, które jest tak czyste, że chętnie mieszkają w nim bociany.

Nazwa Bocianie Gniazdo funkcjonuje w przestrzeni onomastycznej. Nie ma co prawda miejscowości o nazwie Bocianie Gniazdo, ale liczne są nazwy Bociany, Bocianów, Bocianowo, są też nazwy Gniazdo, Gniazdowo, także Gniezno. A więc poszczególne elementy znaleźć można w nazewnictwie miejscowym Polski i to z dobrymi konotacjami. Bocianie Gniazdo funkcjonuje jako nazwa osiedla w Ełku. Osiedle położone jest nad jeziorami, w czystej okolicy i mieszkańcy uważają, że nazwa jest adekwatna dla tak położonego osiedla; zwracają też uwagę konotacje ekologiczne. Nazwa ta funkcjonuje też jako nazwa gospodarstw agroturystycznych w różnych regionach Polski, jako nazwa ośrodków rekreacyjnych, hoteli, restauracji, sal w restauracjach, jako nazwa rozmaitych imprez kulturalnych i rekreacyjnych.

Jako nazwa osiedla mieszkaniowego w Krakowie, osiedla o lokalizacji w pobliżu ul. Bociana i Siewnej, nazwa oprócz konotacji kulturowych, o których była mowa, mogłaby dodatkowo konotować ‘miejsce rodzinne rodziny Bocianów’, o ile nazwa ulicy motywowana jest nazwą osobową Bocian.

Zastanawiałam się nad problemem odbioru nazwy przez potencjalnych klientów i mieszkańców osiedla. Wydaje mi się, że nazwa budzić będzie pozytywne skojarzenia, jeśli wziąć pod uwagę konotacje elementów składowych nazwy i konotacje całego wyrażenia apelatywnego. Z całą pewnością nazwa jest przejrzysta semantycznie i w odniesieniu do nazwy osiedla będzie nazwą typu metaforycznego. Problem budzić mogą popularne użycia nazwy w komunikacji. Sądzę, że potocznie mieszkańcy nie będą mówić, że mieszkają na osiedlu „Bocianie Gniazdo”, ale, że mieszkają w Bocianim Gnieździe lub na Bocianim Gnieździe, co może wywoływać uśmiech rozmówcy i stać się przedmiotem kpin. Niezbyt zręczne będzie też występowanie tej nazwy np. w komunikatach o pogrzebie, który wychodził będzie z Bocianiego Gniazda. Wydaje mi się też, że nazwa taka stosowna jest dla tych regionów Polski, które kojarzone są z terenami nieskażonymi, np. Mazurami, wsią, mniej zaś stosowna byłaby w dużym mieście. Próbowałam robić mini-sondę wśród swoich znajomych. We wszystkich wypadkach pierwszą reakcją na nazwę był uśmiech, wszyscy traktowali nazwę jako żartobliwą, mało poważną, ale zarazem wszyscy mówili, że nazwa się im podoba. Częste było zdanie: ”Zabawne, ale podoba mi się”. Wszyscy mieli pozytywne skojarzenia (rodzina, bezpieczeństwo, szczęście, wierność) oraz skojarzenia typu ekologicznego (tereny przyjazne człowiekowi, czyste) a także dotyczące lokalizacji w terenie (osiedle położone na wzniesieniu, piękny widok).

Sądzę, że poza komunikacyjno-językowymi niedogodnościami, o których wspominałam nazwa Bocianie Gniazdo dla osiedla uznana być może za nazwę oryginalną i nie powinna odstraszać potencjalnych mieszkańców.

prof. dr hab. Barbara Czopek-Kopciuch

Patek, Petyk, Petycki, Petykowski, Patycki, Patykowski, Petykow

Jaki jest związek między nazwiskami Patyk, Patykowski, Petyk, Petykowski, Petykow itd.? Moje nazwisko brzmi Patyk, ale zainteresowały mnie rożne zapisy, kiedy przeglądałem księgę metrykalną?

Wydawałoby się, że nazwisko Patyk nie powinno nastręczać żadnych kłopotów. Okazuje się jednak, że to wcale nie jest proste. Pański list przynosi niezwykle interesujący materiał i pozwala na inne spojrzenie na z pozoru jasne i czytelne nazwisko.

Sądząc z zapisów dotyczących Pańskiego nazwiska pierwotnie brzmiało ono Patek. Łączyć je należy z wyrazem pospolitym patek ‘kum, ojciec chrzestny’. Wyraz oparty jest na niem. der Pate ‘ojciec chrzestny’. Wyraz ten mógł dostać się do języka polskiego dwiema drogami. Mógł być przejęty bezpośrednio z czeskiego pátek ‘ojciec chrzestny’ albo utworzony już na gruncie języka polskiego na tych terenach, na których gwary polskie wchodziły w kontakt z gwarami niemieckimi, a ściślej osadników niemieckich. Dziś wyraz patek spotykany jest na terenie całego Śląska a także na terenie Warmii i Mazur, w części gwar małopolskich, znany okolic Lublińca i Kępiny. A więc na tych terenach, na których od średniowiecza osiadali przybysze z Niemiec. Na terenie Wielkopolski osadnictwo niemieckie było dość wczesne, osadników niemieckich było wielu, można więc przypuszczać, że niem. wyraz der Pate i tu był znany; z łatwością Wielkopolanie mogli go adaptować jako patek. A skoro kartoteka Słownika gwar polskich nie notuje tego apelatywu na obszarze Wielkopolski, musiał być mało znany, co ułatwiło proces przejścia do nazwy osobowej. Do roku 1500 nie jest notowana nazwa osobowa Patek (jest jednak Pate na Śląsku i w Wielkopolsce – taką informację odnajdujemy w Słowniku staropolskich nazw osobowych). Przejście Patek w Patyk związane jest zapewne ze zwężeniem wymowy –e- w końcowej, nieakcentowanej sylabie i jest podparte analogią do wyrazu patyk (w Wielkopolsce 1. ‘kij’; 2. ‘przegroda w chlewie dla mniejszych zwierząt’ (znane tylko Wielkopolsce)).

Nie znajduję językoznawczego objaśnienia dla form Petyk. Zapewne mamy tu do czynienia z omyłką pisarza, zapisującego nazwisko w księgach metrykalnych. Jest co prawda apelatyw petyk, ale znany tylko Hucułom i oznaczający ‘rodzaj sajdaka bez rękawów’, ale to mało prawdopodobne, by stał się podstawą nazwiska na Kujawach.

Postaci Petycki, Petykowski, jak i Patycki, Patykowski są wtórne i polegają na dodaniu do nazwiska Petyk, Patyk suf. –ski lub –owski, popularnych w polskich nazwiskach. Zapis Łukasz Petykow pokazuje, że ów Łukasz był synem Petyka, zaś Patuwa to zapewne zdeformowana Patykowa ‘żona Patyka’.

Dzisiaj: 454 osoby w Polsce posługują się nazwiskiem Patek, z czego najwięcej (ponad 100) mieszka w woj. piotrkowskim (w Wielkopolsce 30 osób). Pateckich jest w Polsce 327, najwięcej (94 mieszka w woj. krakowskim (w Wielkopolsce 51 osób).

Nazwisko Patyk nosi 3229 osób na terenie całej Polski (w Wielkopolsce wraz z Kujawami 532 osoby). Sądzę, że większości przypadków nazwisko wywodzi się od wyrazu patyk.

Patyckich jest 189, z czego 39 w Poznańskiem (najwięcej w pilskim), a Patykowskich 269 (44 w Wielkopolsce, najwięcej w Łódzkiem- 133).

Nazwisko Petyk jest rzadkie – nosi je tylko 13 osób: 9 w woj. toruńskim, 2 w woj. przemyskim, i po jednej w woj. bydgoskim i włocławskim. Nie są dziś notowane nazwiska Petycki i Petykowski.

Pański list bardzo mnie zainteresował. Chętnie napisałabym artykuł do któregoś z pism językoznawczych poświęcony Pańskiemu nazwisku, o ile wyraziłby Pan zgodę na to i na wyzyskanie danych zawartych w Pańskim liście.

prof. dr hab. Barbara Czopek-Kopciuch

Stribick

Jaka jest etymologia nazwiska Stribick?

Nazwisko STRIBICK jest pochodzenia niemieckiego. Jest to nazwisko odprzezwiskowe pochodzące od nazwy osobowej Strübich, a ta od Strubel. We współczesnym języku niemieckim wyraz pospolity Strobel (z odmianką Strubel) oznacza czuprynę, włosy rozczochrane. A więc przezwiskiem tym mogła być określana osoba o charakterystycznej fryzurze. Nazwisko STRIBICK jest zapewne formą zniekształconą od wyżej wymienionych nazw osobowych.

dr Elena Palinciuc

Fusiara

Bardzo bym prosił o wyjaśnienie pochodzenia mojego nazwiska – Fusiara?

Nazwisko Fusi-ara możemy motywować staropolskim apelatywem fus ‘włos w wąsach’, fus ‘wieprz, knur, kiernoz’, fusy ‘osad w płynie’z formantem -ara. Mniej prawdopodobna motywacja od niemieckiej nazwy osobowej Fuss ta od niem. apelatywu Fuss ‘noga’.

Słownik nazwisk używanych w Polsce na początku XXI wieku (opr. K. Rymut, Kraków 2003 na CD, jest to zmodyfikowana wersja Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych K. Rymuta, PAN IJP, Kraków 1992-94 , opracowanego na podstawie materiałów Rządowego Centrum Informacyjnego PESEL)) notuje to nazwisko Fusiara. Nosi je w Polsce 165 osób: w woj. lubelskim w powiecie janowskim 30 osób (mężczyźni –11os., kobiety – 19 os.), w woj. lubelskim w powiecie zamojskim 25 osób (m. – 12 os., k. –13 os.), w woj. lubelskim w powiecie hrubieszowskim 14 osób (m. – 8 os., k. – 6 os.), w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. kętrzyńskim – 14 os. (m. – 9 os., k.- 5 os.) w mieście Zamościu 12 osób (m. – 5 os., k.- 7 os. ), w woj. podkarpackim w pow. stalowowolski 10 osób (m. – 5 os., k. – 5 os.), w mieście Tarnobrzegu 6 osób (m. – 4 os., k. – 2 os.). Pozostałe osoby mieszkają w innych rejonach Polski.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Konieczny, Konieczna, Konieczko, Konieczka

Szanowni Państwo! Czy mogłabym się dowiedzieć czegoś o naziwsku Konieczny? W księdze metrykalnej znalazałam taki zapis N. Wojciech Bojenski zw[any] Konieczny – czy można to jakoś wyjaśnić? A co z innymi formami tego nazwiska jak Konieczna, Konieczko, Konieczka?

Nazwisko Konieczny jest popularne w całej Polsce, szczególnie na Śląsku. Mogę to potwierdzić na podstawie Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych (K. Rymut, PAN IJP, Kraków 1993, opracowany na podstawie materiałów Rządowego Centrum Informacyjnego PESEL). Według danych tego słownika na terenie Polski mieszka 14126 osób o tym nazwisku, w tym najliczniej w byłym (do 1999 roku) woj. katowickim – 2687, (w woj. ościennych: opolskie – 521 os., bielskie – 450 os., częstochowskie – 425 os., krakowskie – 572 os., kieleckie – 378 os.) w byłym woj. poznańskim – 2259, w byłym woj. leszczyńskim 728. Reszta zamieszkuje inne tereny Polski.

Nazwisko Konieczny pochodzi od staropolskiego słowa konieczny ‘mieszkający na końcu’ (konieczny - przymiotnik od koniec, końcowy, krańcowy, kończący, ostatni)

także ogólnopolskie i w gwarze śl. konieczny. Tego typu nazwiska określają miejsce zamieszkania danej osoby w określonej miejscowości, np.: Konieczny - mieszkający na końcu wsi, nazwisko Narożny – mieszkający na rogu, Kątny – mieszkający w kącie, Górny – mieszkający na górze.

Nazwa osobowa Konieczny odnosi się tylko do jednego nosiciela (Pani Przodka), a jeśli wystąpi zjawisko przeniesienia indywidualnej nazwy osobowej na członków rodziny, mamy początek procesu tworzenia się nazwisk.

Podaje Pani przykład zapisu N. Wojciech Bojenski zw[any] Konieczny

W XVI – XVIII w. (okres w którym kształtowało się nazwisko) często używano dwóch określeń w celu identyfikacji danej osoby. Oba człony nazwisk łączono często łac. alias (w znaczeniu) ‘albo’, dictus (w znaczeniu) ‘zwany’.

Nazwisko odmiejscowe, tu Bojeński sygnalizuje pochodzenie z określonej miejscowości (Wojciech Konieczny, dziedzic w Bojenicach 1532 r.) i zapewne było używane jako oficjalne. Natomiast odapelatywnych nazwisk używano zwyczajowo, np. Konieczny (mieszkający na końcu wsi).

Szanowna Pani, pyta Pani jeszcze o inne formy tego nazwiska: np. Konieczn-a to żeńska forma od męskiego nazwiska Konieczn-y. Inne to Koniecz-ko, Koniecz-ka – od podstawy koniec z sufiksem –ko, -ka.

Jak już wspomniałam, nie wiem dokładnie skąd Pani pochodzi?, jeżeli ze Śląska to mamy różne zapisy tego nazwiska, np.: Koneczny 1567 r., Konietschny 1567 r. (widoczne wpływy niemieckie), Konieczny 1684 r., 1743 r., Koniecny 1743 r., Konieczna 1744 r. Także z Bytomia: Konietzny, kowal 1624; Stanislai Konieczny z Trenku 1713; Pavel Konietzny 1624, późniejsze z Opola: Ludwig Konietzny 1882; Louise Konieczny 1882.

To tyle. Jeżeli ma Pani jeszcze jakieś pytania, to proszę napisać.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Myszczszyn

Jaka jest etymologia nazwiska mojego przyszłego męża, które brzmi Myszczszyn? Czy jest częste nazwisko w Polsce?

Pyta Pani o etymologię nazwiska Mysz-cz+yszyn. Może mieć ono pochodzenie odapelatywne od wyrazu mysz ‘zwierzę szczurowate z rodziny o tej samej nazwie’ lub odimienne, np. od imienia na My-, typu Myślbor.

Informację o współczesnych Myszczyszynach, mieszkających w Polsce mogę Pani podać na podstawie Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych (Kazimierza Rymuta, PAN IJP, Kraków, tom VI, 1993, s. 511. Informacje te opracowano na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL - Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności. Słownik ten notuje nazwisko Myszczyszyn. Jest ono w Polsce znane. Nosi je 165 osób. Najwięcej osób mieszka w byłym (do 1999 r.) woj. warszawskim – 19 os., w byłym woj. katowickim – 15 os., i w byłym woj. wrocławskim – 14 os., mniej w byłym woj. opolskim – 13 os., w byłym woj. zamojskim, wałbrzyskim – 11 os. Reszta osób mieszka w różnych innych częściach Polski.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Oszakiewski

Czy są Państwo wyjaśnić mi skąd się wzięło moje nazwisko Oszakiewski i czy wielu Polaków je nosi? Z góry dziękuję.

Podane przez Pana nazwisko Oszakiewski możemy motywować apelatywem oszaki ‘pierwsza gruba łuska albo plewy na ziarnie gryki, jęczmienia, które w żarnach albo w młynie szatrują (obdzierają się ) się przed mieleniem’. Formant –ewski ma tu charakter strukturalny i dodano go do podstawy Oszak- dla podkreślenia nobliwości nazwiska, a tym samym szlachetności jego nosiciela.

Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, (Kazimierza Rymuta, PAN IJP, Kraków, 1992-1994, t. I-X; Informacje opracowane na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności) nie notuje tego nazwiska, jest tylko nazwisko z podobną podstawą: Oszak, Oszak-owska (od męskiej formy Oszak-owski). Są to nazwiska z określeniem częstotliwości występowania „0”. Do tej grupy zaliczono osoby, o których w banku nie ma bliższych informacji, np. brak miejsca zamieszkania. Należą tu także osoby, które w 1990 r. już nie żyły. W grupie nazwisk o częstotliwości „0” znalazło się wiele form zdeformowanych w trakcie wprowadzania ich do komputerów.

W słowniku historyczno-etymologicznym Nazwiska Polaków zanotowane jest także tylko nazwisko Oszak-owski. Znalazłam także zapis z 1500 roku Iohannem Oschyakowsky z Wielkopolski.

Zatem, w naszych źródłach nazwisko Oszakiewski nie jest notowane.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Aranowski

Jaka jest etymologia nazwiska Aranowski?

Możemy je wywodzić od imienia Aron, Aaron, łac. Aaron (z hebrajskiego ǎharõn ‘oświecony, wywyższony, mieszkaniec gór’). Według Biblii Aron był synem Lewiego i starszym bratem Mojżesza, jego towarzyszem i zastępcą w wędrówce na Synaj. W Polsce używane od wczesnego średniowiecza, głównie przez Żydów i poświadczone w źródłach od XV w. jako Aaron (1403 r.), Aron (1433 r.). Spotykamy je jeszcze w XVII w., nosił je np. Aron Aleksander Olizarowski (1618 - 1659, profesor prawa w akademii wileńskiej).

Tego rodzaju nazwiska -Aran-owski- mogły stanowić formy odojcowskie, przynależnościowe, np. Aranowski to syn Arana (Arona) (taką przynależność widać np. w przymiotniku ojcowski ‘należący do ojca’, pański ‘należący do pana’, itp.). Nazwania odojcowskie pojawiają się w źródłach historycznych już pod koniec XV wieku, a częściej spotyka się je w XVI i XVII wieku.

Obecnie w Polsce mieszka 541 osób o nazwisku Aranowski. Najwięcej osób zamieszkuje byłe (do 1999 r.) woj. toruńskie – 183, następnie byłe woj. włocławskie – 45, byłe woj. bydgoskie – 44, byłe woj. słupskie – 37, byłe woj. gdańskie – 36, byłe woj. łódzkie – 30. Pozostałe osoby rozsiane są po całej Polsce (Dane pochodzą ze Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych, K. Rymut, PAN IJP, Kraków 1992, tom I A-B, str. 74, opracowany na podstawie materiałów Rządowego Centrum Informacyjnego PESEL).

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Kostry-Podsędkowięta

Dowiedziałem się ostatnio, że mój pradziadek nazywał się Kostry-Podsędkowięta? Czy mógłbym dowiedzieć się od Państwa czegoś więcej na temat tego nazwiska?

Podane przez Pana nazwisko Kostry-Podsędkowięta można motywować nazwą miejscową Kostry-Podsędkowięta, wieś w łomżyńskim, gm. Klukowo, 9 km na płn.-wsch. od Ciechanowca (zapis n.m. z 1580, 1661, 1795, 1827, 1921). W obrębie tzw. okolicy szlacheckiej Kostry leżały wsie o nazwach zestawionych, np. Kostry-Posędkowięta. Człon drugi n. m. pochodzi od ap. podsędek ‘pomocnik, zastępca sędziego’ z suf. –owięta (który określał potomków Podsędka).

W herbarzu szlachty polskiej (S. Uruskiego, 1910, s. 318) widnieje zapis KOSTRO h. Rawicz – ród ten z Mazowsza przeniósł się na Podlasie, gdzie założył wieś Kostry.

Istnieje także n. m. Podsędkowice w skierniewickim, gm. Biała Rawska (Mazowsze). Właściciele miejscowości Podsędkowice na Mazowszu mogli przenieść się na Podlasie i istnieje duże prawdopodobieństwo, że nazwisko Podsędkowski może wywodzić się od n. m. Podsędkowice.

Na podstawie Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych (K. Rymut, PAN IJP, Kraków, 1993 r., tom VII) możemy podać liczbę osób, noszących nazwisko Podsędkowski. W Polsce mieszka ich obecnie 18. Najwięcej osób zamieszkuje byłe (do 1999) woj. łódzkie – 8, byłe woj. gdańskie – 5, chełmskie – 3, warszawskie i wrocławskie – 1.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Orłowski

Jaka jest etymologia nazwiska Orłowski?

Nazwisko to prawdopodobnie pochodzi od nazwy miejscowej Orłowo. Jest kilka miejscowości o tej nazwie, np.: w byłym woj. olsztyńskim, ostrołęckim, płockim, bydgoskim, elbląskim, suwalskim. Możliwe jest także pochodzenie od nazwy miejscowej Orłów – byłe woj. płockie, radomskie, skierniewickie, rzeszowskie, radomskie (na podstawie Wykazu urzędowych nazw miejscowości w Polsce, Warszawa, 1980-1982). Miejscowości takie nie istnieją na Litwie. Może to oznaczać, że Pańscy przodkowie przybyli na Litwę i osiedlili się tam.

Nazwiska zakończone na –ski są z pochodzenia przymiotnikami od nazw miejscowych. Przymiotnik od nazwy miejscowej przeniesiony na człowieka mógł oznaczać mieszkańca tej miejscowości, pochodzącego z tej miejscowości, sprawującego w tej miejscowości jakąś funkcję czy godność, też będącego właścicielem danej wsi czy miasta.

Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, (Kazimierza Rymuta, PAN IJP, Kraków, tom VII, 1993. Informacje opracowane na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL) notuje nazwisko Orłowski. Jest ono w Polsce bardzo popularne.

21 014 os. nosi to nazwisko, najwięcej osób mieszka w byłym (do 1999 r.) woj. warszawskim – 2320 os., w byłym woj. gdańskim – 1172 os., i w byłym woj. katowickim – 975 os., mniej w byłym woj. ostrołęckim – 761 os.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Radzewicz, Radosław, Radomir

Czy nazwisko Radzewicz pochodzi od imienia Radek?

Radzewicz jest typem nazwiska patronimicznego (odojcowskiego), derywowane sufiksem – ewicz, często spotykanym na ziemiach kresowych. Można je motywować imieniem złożonym typu Radosław, Radomir może też pochodzić od przymiotnika rady ‘zadowolony’ a także od rada, radzić, radować się. Słownik nazwisk współcześnie....(tom VIII, 1994) notuje także i to nazwisko. Na terenie Polski mieszka 990 osób o tym nazwisku, najwięcej w byłym woj. suwalskim – 627 os., w byłym woj. olsztyńskim – 60 os. i w byłym woj. gdańskim – 50 os. Reszta, podobnie jak w wypadku poprzedniego nazwiska, zamieszkuje w mniejszej ilości inne województwa.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Zizławska (Zizlavsky/Zizlavska)

Jaka jest etymologia nazwiska Zizławska? Czy w przeszłości możliwe było to, że moje naziwsko brzmiało Zizlawska?

Podane przez Panią nazwisko Zizławska (Zizlavsky/Zizlavska) prawdopodobnie pochodzi od nazwy miejscowej Zysławice, niekiedy Zesławice w gm. Kazimierza Wielka, woj. kieleckie, (zapisy tej miejscowości z roku 1599: Sislawice, 1629: Zysławice, 1895: Zysławice czasem Zesławice). Istnieje jeszcze jedna nazwa miejscowa w Polsce, która także mogłaby motywować to nazwisko - Zesławice, właściwie Zdzisławice, pow. krakowski.

Nazwisko Zizławski wskazuje na formę męską, natomiast Zizławska jest formą żeńską, utworzoną od nazwiska męża Zizławski.

Nazwiska zakończone na –ski, w zasadzie, są z pochodzenia przymiotnikami od nazw miejscowych. Przymiotnik od nazwy miejscowej przeniesiony na człowieka mógł oznaczać mieszkańca tej miejscowości, pochodzącego z tej miejscowości, sprawującego w tej miejscowości jakąś funkcję czy godność, też będącego właścicielem danej wsi czy miasta.

Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, (Kazimierza Rymuta, PAN IJP, Kraków, tom X, 1994. Informacje opracowane na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL) notuje nazwisko Zizławski. W Polsce nosi to nazwisko 5 osób w byłym (do 1999 r) woj. poznańskim.

Nazwiska jako część składowa języka podlegają zasadom ortograficznym takim samym, jakim podlegają wyrazy pospolite i inne nazwy własne. W okresie średniowiecza nie było ustalonej pisowni polskiej. Świadome jej ujednolicanie rozpoczęło się dopiero w wieku XVI a proces ustalania pisowni trwał długo. Szybciej przebiegał w drukach, bardzo wolno w rękopisach.

Utrwalone stare zwyczaje graficzne w nazwiskach nie odróżniały l od ł i spółgłoskę tę zapisywano jednym znakiem l, podobnie jest z głoską z, którą zapisywano literą s lub z

albo y zapisywano literą i lub y. Głoska w mogła być zapisana literą v (może też nazwisko kiedyś brzmiało Zizlausky – dawną samogłoskę u oznacza litera v – XIV w. ). Istnieją też przypuszczenia, że nazwisko Zizlavsky zapisywano według zapisu nazwy miejscowej Sislawice.

Duży wpływ na utrwalenie się starych zwyczajów graficznych w nazwiskach na obszarze objętych wpływami niemieckimi miały kancelarie niemieckie. Kancelaryści niemieccy wiernie przepisywali nazwiska polskie ze starszych dokumentów, gdyż nie rozumieli ich sensu. Część nazwisk polskich poddali niemieckim zasadom ortograficznym, np. w miejsce ł pisano l itp.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Komuniecki

Jakie jest pochodzenie nazwiska Komuniecki?

Komuniecki prawdopodobnie pochodzi od nazwy miejscowej Komunin, dziś Nowy Komunin i Stary Komunin, dwie wsie, woj. ciechanowskie, gm. Raciąż, 11 km na płn.-wsch. od Raciąża: Comino 1400 r., Comunino 1401 r., Komonino 1434 r., 1578 r., Komunino 1827 r., Komonino, Komanino, Kommenino 1883, Nowy Komunin, Stary Komunin 1981, 1982 r., (daty obok nazw miejscowych to zapisy tej miejscowości z różnych źródeł historycznych, nazwę tę notuje słownik Nazwy miejscowe Polski, pod. red. K. Rymuta, Kraków 2003, tom V, s. 92-97). Nazwisko Komuniecki jest formą męską, natomiast Komunieck-a jest formą żeńską, utworzoną od nazwiska męża Komunie-cki (z formantem -cki) za pomocą końcówki fleksyjnej –a. Nazwiska zakończone na –ski, –cki, w zasadzie, są z pochodzenia przymiotnikami od nazw miejscowych. Przymiotnik od nazwy miejscowej przeniesiony na człowieka mógł oznaczać mieszkańca tej miejscowości, pochodzącego z tej miejscowości, sprawującego w tej miejscowości jakąś funkcję czy godność, też będącego właścicielem danej wsi czy miasta.

Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, (Kazimierza Rymuta, PAN IJP,

Kraków, tom V, 1993. Informacje opracowane na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL), o którym Pani wspomina, notuje nazwisko Komuniecki.

W Polsce nosi to nazwisko 90 osób, najwięcej ludzi zamieszkuje byłe (do 1999 r) woj. bielskie – 52 i byłe woj. poznańskie – 15 osób. Pozostałe osoby rozrzucone są po całej Polsce.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Zadworny

Chciałbym się czegos dowiedzieć o moim naziwsku Zadworny? Czy ono jest szlacheckie? Czy nazwisko Zadworny było „wykorzystywane” do oznaczania innych nazw, np. sądów zwanych zadwornymi?

Nazwisko Zadworny można wywodzić od nazwy przysiółka Zadworne (mała wioska blisko większej leżąca, folwark za dworem), o którym Pan pisze, lub od przymiotnika zadworny ‘za dworem będący, mieszkający’. Często identyfikowano ludzi przez wskazanie miejsca zamieszkania w terenie, np. za kościołem, stąd mamy nazwisko Zakościelny, za stawem - Zastawny, za grodem - Zagrodny, itp. Takie określenie osoby może być bardziej dokładne, a w niektórych okolicach istotne.

W naszych materiałach, dotyczących nazwisk szlacheckich nie odnajdujemy nazwiska Zadworny. Różne zapisy graficzne tego nazwiska: Zadfforny, Zatfforny mogą wynikać z wpływów niemieckiej pisowni. Wpływy obce potwierdzają różne dane historyczne, np.:

.....W II połowie XII w. rozpoczyna się na tych ziemiach kolonizacja na prawie niemieckim. Wtedy właśnie powstaje wieś Krzeczów....W chwili pierwszego rozbioru Polski Bocheńszczyzna przeszła pod panowanie austriackie. Stało się to w czerwcu 1772 r. Dobrami krzeczowskimi zarządzał wtedy Ignacy Dydyński, rychło jednak te dobra utracił. Austriacy przejęli polskie królewszczyzny.... Po I rozbiorze Galicję podzielono na 18 cyrkulów, jednym z nich był cyrkul bocheński. W jego granicach znalazł się Krzeczów. Do Galicji, w tym na Bocheńszczyznę zaczęły napływać duże grupy kolonistów niemieckich. Początkowo umieszczono ich w budynkach poklasztornych w Wiśniczu. W sumie w całym cyrkule bocheńskim ulokowano (do 1815 r.) 202 rodziny kolonistów niemieckich m. in. w Krzeczowie, Gawlowie, Bogucicach, Klaju, Bratucicach, Majkowicach.

Obcy kancelaryści dostosowywali polskie litery i głoski do systemu języka niemieckiego. Zmiany te zachodziły spontanicznie i nieregularnie, np. w miejsce polskiej głoski w wstawiali niemiecką głoskę f albo ff. W miejsce polskiej głoski d wstawiali niemiecką głoskę t, itp.

Nie pisze też Pan o żadnych dokumentach, potwierdzających Pańskie pochodzenie szlacheckie, a nazwisko „...Zadfforny bez herbu...” (o którym Pan pisze) może nie mieć nic wspólnego z Pańskim nazwiskiem tak samo brzmiącym. Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, (Kazimierza Rymuta, PAN IJP, Kraków, tom X, 1994. Informacje opracowane na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności), notuje nazwisko Zadworny. W Polsce nosi to nazwisko 576 osób, najwięcej ludzi zamieszkuje byłe (do 1999 r) woj. sieradzkie – 104 osoby, byłe woj. wrocławskie – 64 osoby, byłe woj. częstochowskie – 44 osoby, także byłe woj. katowickie – 42 osoby, kaliskie – 24, opolskie – 15 osób. Pozostałe osoby rozrzucone są po całej Polsce. Jak Pan widzi takich nazwisk jest sporo, więc trudno ustalić, czy to nazwisko, które Pan odnalazł dotyczy Pańskich przodków.

Dla informacji podaję, że za okres ustalania się nazwiska dla warstwy szlacheckiej przyjmuje się ostatnią ćwierć XVI w. W wieku XVII szlachta nosi już nazwiska dziedziczne, podobnie bogata część mieszczaństwa. Nie ustalone nazwiska mają już tylko biedniejsi mieszkańcy miast i niektórzy chłopi. W XVIII wieku proces ustalania się nazwisk został zakończony. Wszystkie nazwiska są odtąd dziedziczne.

W słowniku historyczno-etymologicznyym Nazwiska Polaków (K. Rymuta, Kraków, 2001), widnieje zapis nazwiska Zadworny 1577 (str. 717). Rok (data) dotyczny zapisu nazwiska Zadworny, najstarszego (z województwa podlaskiego), jaki posiadamy „Waszko Zadworny 1577”. Dalej, po myślniku autor objaśnia pochodzenie nazwiska Zadworny oraz innych form, np.: Zadwórny, Zadwor-ski, Zadworz-ański, itd.

Pisze Pan także, iż nazwisko Zadworny, „wykorzystywane” było do oznaczania innych nazw, np. sądów zwanych zadwornymi (= nadworne, królewskie (relacyjne, asesorskie czyli kanclerskie i referendarskie), pól, lasów (u Kozierowskiego). Tego typu nazwy powstały od wyrazu pospolitego zadworny także w znaczeniu ‘zewnątrz dworu będące, zewnętrzne’.

Inne nazwy - miejscowe, np. Zadworna, Zadworne, Zadwory, Zadworzany, Zadworze (zadworze ‘miejsce za dworem, z tyłu zamku, plac zadworski, podwórze’), itp (liczne nazwy miejscowe na terenie Polski), zostały utworzone od miejsca w terenie, określanego „za dworem”. Podobnie jest z nazwą młyna - nazwa wiąże się z położeniem obiektu w terenie.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Ronda

Jaka jest etymologia naziwska Ronda? To jest chyba stare naziwsko, gdyż ostatnio natknąłem się na informację z 1780 roku o moim przodku, który nazywał się Paweł Ronda. Być może to pomoże Państwu w ustaleniu pochodzenia mojego nazwiska.

Może mieć ono pochodzenie niemieckie: od członu imienia złożonego RAND, który jest spotykany w takich starowysokoniemieckich imionach złożonych jak Randolt, Randhard, Randrad, Bertrand, Wulfrand. Może od nich utworzono hipokorystykum Rondo, Ronda. Możliwe jest także pochodzenie francuskie: od fr. ronde: ronda (pismo okrągłe prostopadłe, francuskie) albo rondo.

Nazwisko to można wywodzić także od różnych apelatywów np. od ap. rond ‘nocna straż wojskowa obchodząca albo objeżdżająca miasto, patrol wojskowy’ także od rondo ‘szeroki brzeg kapelusza naokoło jego główki’ też od rondel ‘naczynie kuchenne’ (Słownik Warszawski 1912 r.) albo od czsownika rondować, wyrondować ‘u blacharza blachę okrągło zgiętą wyrównać, aby była zupełnie okrągła’ (Słownik Języka Polskiego Lindego 1859 r.) .

Szanowny Panie, podał Pan w swoim liście informację o swoim przodku (Paweł Ronda) z roku 1780, podaję więc prawdopodobne apelatywy, które mogły być znane w XVIII wieku i mogły motywować nazwisko. Nie wiemy jednak kiedy ta nazwa osobowa się pojawiła (brak wcześniejszego zapisu), trudno więc nam ustalić jednoznaczną etymologię tego nazwiska. Nie wiemy też czy Pańska rodzina ma jakieś korzenie niemieckie, francuskie a może rodzime.

Obecnie w Polsce mieszka 29 osób o nazwisku Ronda. Najwięcej osób zamieszkuje byłe (do 1999 r.) woj. warszawskie – 20, następnie byłe woj. elbląskie – 5, byłe woj. siedleckie – 2, byłe woj. bielskopodlaskie, gdańskie – 1. Nazwisko Rondo nosi 9 osób: byłe woj. warszawskie – 7, gdańskie – 2. (Dane pochodzą ze Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych, K. Rymut, PAN IJP, Kraków 1994, tom VIII R-Sr, str. 139, opracowany na podstawie materiałów Rządowego Centrum Informacyjnego PESEL).

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Tyczyński

Skąd pochodzi moje nazwisko Tyczyński?

Nazwisko Tyczyński prawdopodobnie pochodzi od nazwy miejscowej Tyczyn, pow. sieradzki, gm. Majaczewice, parafia Burzenin lub od n. m. Tyczyn, w pow. rzeszowskim, być może także od nazwy zaścianku poradziwiłłowskiego Tyczyn i folwarku w pobliżu rzeki Słuczy, pow. słucki (nazwa miejscowa notowana w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, pod red. B. Chlebowskiego, Warszawa 1892, tom XII, s.692-693).

Nazwiska zakończone na –ski są w większości z pochodzenia przymiotnikami od nazw miejscowych. Przymiotnik od nazwy miejscowej przeniesiony na człowieka mógł oznaczać mieszkańca tej miejscowości, pochodzącego z tej miejscowości, sprawującego w tej miejscowości jakąś funkcję czy godność, też będącego właścicielem danej wsi czy miasta.

Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych (Kazimierza Rymuta, PAN IJP, Kraków, 1994, tom IX St- T, s. 639), informacje opracowane na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności) notuje nazwisko Tyczyński. Jest ono w Polsce bardzo popularne, 2725 os. nosi to nazwisko. Najwięcej osób o tym nazwisku mieszka w byłym (do 1999 r.) woj. radomskim – 371 os., w byłym woj. warszawskim – 239 os., w byłym woj. wrocławskim – 214 os., w byłym woj. leszczyńskim – 195 osób, w byłym woj. poznańskim – 176 osób, w byłym woj. katowickim – 120 os., w byłym woj. kieleckim – 110 os. Reszta osób o tym nazwisku zamieszkuje różne części Polski.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Prudło

Czy mogą napisać coś Państwo o moim naziwsku Prudło?

Nazwisko Prudło należy do grupy nazwisk odprzezwiskowych. Swoje pochodzenie wywodzi od rzeczownika prudło ‘rękojeść od sikawki ręcznej’, nazwa ta może być przezwiskiem osoby wykonującej jakąś czynność związaną z obsługą tej sikawki albo wyrabiającą tę część sikawki. Przezwisko jest indywidualnym określeniem osoby. Ma charakter jednorazowy, niepowtarzalny. Z czasem nazwanie kogoś Prudłem utrwaliło się w postaci nazwiska, które przechodziło z ojca na syna, czyli stało się dziedziczne.

Obecnie w Polsce mieszka 438 osób o nazwisku Prudło. Najwięcej osób zamieszkuje byłe (do 1999 r.) woj. katowickie – 243, byłe woj. częstochowskie – 88, byłe woj. piotrkowskie – 37, byłe woj. opolskie – 24, byłe woj. pilskie – 16, byłe woj. jeleniogórskie – 10. Pozostałe osoby rozsiane są po całej Polsce (Dane pochodzą ze Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych, K. Rymut, PAN IJP, Kraków 1993, tom VII O-Q, str. 561, opracowany na podstawie materiałów Rządowego Centrum Informacyjnego PESEL - Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności). Forma Prudlo notowana jest tylko w byłym woj. katowickim – 28 os, w byłym woj. opolskim – 24 os., w byłym woj. częstochowskim – 1 os., zapis l zamiast ł może świadczyć o wpływach niemieckiej pisowni.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Szczęśniak, Szczęśniok

Czy moje nazwisko (Szczęśniak) ma związek z wyrazem szczęśliwy?

Nazwę osobową Szczęśni-ak (forma śląska brzmi Szczęśniok) można motywować imieniem Szczęsny, Szczesny (jego pierwotne znaczenie łączy się z apelatywem szczęśliwy, szczęście) - polski odpowiednik semantyczny Feliks (: łac. felix ‘urodzajny, żyzny’, szczęśliwy, błogi’). W średniowiecznych źródłach imię to poświadczone jest od XV wieku jako Szczęsny (1476 r.) i Szczesny (1422 r.). Nazwa osobowa Szczęśni-ak, zakończona na

-ak, jest określeniem patronimicznym (odojcowskim), czyli pochodzi od imienia ojca.

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych (1994 r.) nazwisko to jest notowane. W Polsce nosi je 3719 osób, czyli jest bardzo popularne. Najwięcej osób o tym nazwisku mieszka w byłym woj. siedleckim – 391 os., w byłym woj. warszawskim – 316 os., w byłym woj. katowickim – 314 os., lubelskim – 270 os., krakowskim – 261 os., wrocławskim – 230 os., koszalińskim – 118 os., kieleckim – 152 os., bielskopodlaskim – 140 os., bydgoskim – 102 os., na opolszczyźnie mieszka 78 os., w częstochowskiem – 51 os. Reszta zamieszkuje inne tereny w Polsce. Nazwisko Szczęśniok nosi 1 osoba na Opolszczyźnie.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Asnyk

Skąd pochodzi nazwisko Asnyk?

Nazwisko Asnyk jest bardzo trudne do jednoznacznego zetymologizowania. Nie występuje w Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych a w dostępnej literaturze przedmiotu nie znalazłam żadnego objaśnienia tego nazwiska. Jedną z prób jego etymologizowania może być podstawa niemiecka, tym bardziej, że wspominał Pan o nazwisku Asnick w Prusach Wschodnich. Niemieckie słowniki takiego nazwiska wprawdzie nie wymieniają, ale znają nazwisko w formie Asner. Takie też nazwisko znane jest w Polsce. Opierając się na niemieckiej literaturze onomastycznej możemy powiedzieć, że w nazwisku Asnyk mamy do czynienia z podstawą słowotwórczą Ass(e)n oraz przyrostkiem zdrabniającym –ik(e), a więc Asnicke > Asnick.

Podstawa słowotwórcza Asn- pochodzi zaś od średniodolnoniemieckiego wyrazu asse, dopełniacz assen, średniowysokoniemieckie Asche ‘oś’, stąd takie nazwiska niemieckie jak: Assenmacher czy Asshauer (dla rzemieślnika wykonującego ‘ośki do wozów’) u nas odpowiednikiem tego rzemieślnika jest stelmach ‘też od niem. stellmacher’.

Niemiecka forma As(s)nick mogła być spolonizowana na Asnyk. Mogła też być na gruncie ukraińskim przystosowana do fonetyki ukraińskiej w formie Asnyk. Ale w słownikach ukraińskich takiego nazwiska do dziś dnia także brak.

Inna etymologia prowadzi do nazwy osobowej Acanь a ta od tureckiego apelatywu hasan ‘ładny, piękny’ lub od ap. acan, asan ‘waćpan’.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Cecuła

Jaka jest etymologia nazwiska Cecuła?

Nazwisko Cec-uła możemy wywodzić od gwarowego słowa ceca ‘dziecinnnie o koniu’, ceckać się ‘pieścić się’, cecek > cycek, cycać ‘ssać’ z formantem –uła (który świadczy o polskim pochodzeniu nazwiska). W tej sytuacji trudno jest ustalić jednoznaczną motywację. Może uda się Pani czegoś więcej dowiedzieć o Pani przodkach, dotrze Pani do starszych dokumentów, wówczas etymologia nazwiska może okazać się jasna.

Pochodzenie z łaciny jest mniej prawdopodobne, łac. caeculus ‘ślepawy, ślepak’.

Według Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych (Informacje opracowane na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności) K. Rymuta, PAN IJP, Kraków 1992, tom II C-D, s. 18) nazwisko nosi 269 osób, najliczniej w byłym (do 1999 r.) woj. krośnieńskim – 146 os., w byłym tarnobrzeskim – 33 os., w byłym kieleckim – 17 os., w byłym zielonogórskim i łódzkim – 11 os., w byłym poznańskim – 10 os., w byłym gdańskim – 4 os. Reszta osób mieszka w innych częściach Polski.

Słownik nazwisk używanych w Polsce na początku XXI wieku (opr. K. Rymut, Kraków 2003 na CD, jest to zmodyfikowana wersja Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych notuje także to nazwisko i nosi je 288 osób.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Ruchay i Skrobucha

Skąd wywodzą się te dwa nazwiska - Ruchay i Skrobucha?

Nazwisko Ruchay (-y należy traktować jako zapis graficzny), Ruchaj można wywodzić od czasownika ruchać ‘ruszać’ (w formie trybu rozkazującego). Mamy zapis tego nazwiska z 1513 r. Petrus Ruchaj (z miejscowości Podegrodzie na sądecczyźnie).

Natomiast nazwisko Skrobucha można motywować czasownikiem skrobać ‘zdrapywać’; brzydko pisać; drapać, z formantem -ucha.

Informację o współczesnych osobach, noszących nazwisko (w formie) Ruchaj, mieszkających w Polsce mogę Pani podać na podstawie Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych (Kazimierza Rymuta, PAN IJP, Kraków, tom VIII, 1994, s. 177, 472. Informacje te opracowano na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL - Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności). Słownik notuje nazwisko Ruchaj. Jest ono w Polsce znane. Nosi je 161 osób. Najwięcej osób mieszka w byłym (do 1999 r.) woj. tarnobrzeskim – 51 os., w byłym woj. bydgoskim – 36 os., i w byłym woj. wrocławskim – 21 os., mniej w byłym woj. gdańskim – 6 os., w byłym woj. olsztyńskim – 2 os.

Również notowane jest nazwisko Skrobucha. W Polsce mieszka 36 osób o tym nazwisku. Najliczniej w byłym woj. olsztyńskim – 8 osób, w byłym woj. lubelskim – 7 osób, w byłym woj. katowickim – 6 osób, w byłym woj. tarnobrzeskim – 6 os.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Safulera

Czy mógłbym się dowiedzieć, jakie jest pochodzenie nazwiska Safulera? Czy jest ono częste w Polsce?

Nazwisko Safulera zaliczamy do nazwisk typowo odprzezwiskowych i możemy je motywować apelatywem safuł ‘zamieszanie, hałas’. Safulera to człowiek robiący, czyniący zamieszanie, hałas. Przezwisko jest indywidualnym określeniem osoby. Ma charakter jednorazowy, niepowtarzalny. Z czasem nazwanie kogoś safulerą utrwaliło się w postaci nazwiska, które przechodziło z ojca na syna, czyli stało się dziedziczne.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Sitek

Jakie jest pochodzenie nazwiska Sitek? Czy ma związek z wyrazem sito? Spotkałem się także z napisem Sittek, czy to był błąd? Z góry dziękuję za odpowiedź.

Nazwisko Sitek jest popularne w całej Polsce, szczególnie na Śląsku. Mogę to potwierdzić na podstawie Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych (K. Rymut, PAN IJP, Kraków 1994, opracowany na podstawie materiałów Rządowego Centrum Informacyjnego PESEL). Według danych tego słownika na terenie Polski mieszka 7348 osób o tym nazwisku, w tym najliczniej w byłym (do 1999 roku) woj. katowickim – 1393 osób ale także w byłym woj. opolskim – 141 osoby, w byłym woj. bielskim – 164 osoby, czy częstochowskim – 697 osób. Reszta zamieszkuje inne tereny Polski.

Nazwisko Sit-ek możemy motywować apelatywem sito ‘narzędzie do przesiewania materiałów sypkich’ też dialekt. sit ‘sitowie’. Formant -ek może wskazywać na potomków Sita ( Sitek określa małego, młodego Sitę). Nazwę osobową Sitek możemy motywować także nazwą grzyba sitek (maślarz, sitarz), Suillus bovinus.

Nazwisko Sitek należy do grupy nazwisk odprzezwiskowych. Przezwisko jest indywidualnym określeniem osoby. Ma charakter jednorazowy, niepowtarzalny. Z czasem nazwanie kogoś Sitkiem utrwaliło się w postaci nazwiska, które przechodziło z ojca na syna, czyli stało się dziedziczne.

Zapis nazwiska Sittek wskazuje na wpływy germanizacji na Śląsku. W okresie panowania Bismarcka nazwy polskie poddawano germanizacji. Niemieckie wpływy powodowały np. zmiany fonetyczno-graficzne, np. Sittek = Sitek albo Schittek = Sitek (zapisy z metryk urodzenia na Śląsku, 1888, 1902, 1914 rok).

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Błaszczyk, Śniegula, Śnieguła, Różyło, Rużyło, Rużyła

Czy mogliby Państwo napisać coś o nazwiskach, które występują w mojej rodzinie, a są to: Błaszczyk, Śniegula oraz Różyło?

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X), podana jest liczba nosicieli wymienionych przez Pana nazwisk (Błaszczyk 24791, m.in. woj. łódzkie 3000, woj. katowickie 2394, woj. kaliskie 1914, woj. częstochowskie 1255, woj. warszawskie 1132, woj. sieradzkie 1010, woj. kieleckie 1095, woj. wrocławskie 762;

Śniegula 419, m.in. Kaliskie 147, Sieradzkie 75, Wrocławskie 70, Łódzkie 37, por. też Śnieguła 307, m.in. Skierniewickie 127, Łódzkie 34, Żielonogórskie 22, Kaliskie 21, Poznańskie 21).

Nazwisko Błasz-cz+yk, poświadczone w 1607 r., pochodzi od imion na Bła- typu Błażej. Nazwiska Śnieg-ula, Śnieg-uła, poświadczone w 1469 r., motywowane są wyrazem pospolitym śnieg ‘zimowy opad atmosferyczny’.

Jeśli chodzi o nazwisko Różyło czy Rużyło, Rużyła itp., to w Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych pod red. K. Rymuta występują nazwiska Różyło (388 poświadczeń), Rużyło (102), a także formy Różyłło (1), Różyła (35), Rużyłło (11), Rużyła (37). Wymienione nazwiska nie zostały zanotowane w Słowniku staropolskich nazw osobowych pod red. W. Taszyckiego.

Podstawę nazw z formantem -yło (por. -yła) stanowi wyraz pospolity róża ‘roślina ozdobna’ lub imię żeńskie Róża (por. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-

-etymologiczny, Kraków 2001). S. Gala w pracy Polskie nazwy osobowe z podstawowym -l-/-ł- w części sufiksalnej wiąże nazwiska Rużyła, Rużyła z leksemem rużować. Definicję wyrazu rużować (por. różować) ‘rużem (sic!), barwidłem farbować; nadawać sztuczny rumieniec’ podaje Słownik języka polskiego J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwiedzkiego.

Współcześnie występuje zarówno nazwisko Różyło, jak i Rużyło. Różnice w pisowni wynikają z nieustabilizowanej niegdyś grafii.

dr Halszka Górny

Andrejańczyk, Bizior, Cwenk, Cilewicz, Chodoronek, Dworecki, Doroszka, Szwed, Górski, Jurkojć (Jurkojc, Jurkoić)

Szanowni Państwo! Jestem nauczelką w Gimnazjum i nteresuje mnie pochodzenie kilkunastu nazwisk z mojej klasy Jeśli byłaby taka możliwość, żeby dowiedzieć się czegokolwiek na ten temat, będę niezmiernie wdzięczna. A są to takie nazwiska, jak: Andrejańczyk, Bizior, Cwenk, Cilewicz, Chodoronek, Dworecki, Doroszka, Szwed, Górski, Jurkojć, Walinowicz, Najmowicz, Wołejko, Ciomek, Jangas, Szmaj, Rogoda, Szota, Wielgosz, Wieloch. Z góry dziękuję za pomoc.

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X) nazwisko Andrejańczyk poświadczone jest 56 razy (Wrocławskie 20, Bydgoskie 11, Włocławskie 7, Poznańskie 6, Słupskie 4, Zielonogórskie 4, Olsztyńskie 3, Toruńskie 1), por. też Andrejanczyk (1; Bydgoskie 1). Nazwisko Andrejań-czyk z przyrostkiem -czyk wskazującym najczęściej na pochodzenie odojcowskie motywowane było najprawdopodobniej wschodniosłowiańską formą Andrijan imienia Adrian.

Nazwisko Bizior pochodzi prawdopodobnie od rumuńskiego wyrazu pospolitego bizár ‘dziwaczny’. Podobnie brzmiąca forma Bisior motywowana była leksemem bisior, oznaczającym rodzaj tkaniny. Wydaje się, iż nazwisko Bizior mogło powstać również w wyniku udźwięcznienia, a zatem podstawa motywacyjna nazwisk Bizior i Bisior byłaby taka sama.

Nazwisko Cwenk o charakterze przezwiskowym ma przypuszczalnie motywację odapelatywną, tzn. zostało utworzone od wyrazu pospolitego cwęk, stanowiącego gwarową postać wyrazu dźwięk. Utrwalona forma nazwiska ilustruje rozłożenie nosówki ę przed spółgłoską zwartą k.

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X) nazwisko Bizior poświadczone jest 316 razy (m.in. woj. zamojskie 119, woj. tarnobrzeskie 70, woj. katowickie 20, woj. lubelskie 13, woj. wrocławskie 13) (por. też Bisior (73) – woj. poznańskie 62, woj. gdańskie 7, woj. leszczyńskie 2, woj. łódzkie 2), natomiast Cwenk – 11 razy (woj. zamojskie 7, woj. lubelskie 4).

Nazwisko Cilewicz z formantem odojcowskim -ewicz, wskazującym pierwotnie na relacje rodzinne, pochodzi prawdopodobnie od nazwy osobowej Cil(a) lub Cyl(a) motywowanej wyrazem pospolitym cel, dawniej cyl, celować (może też staropolskim leksemem celić ‘naprawiać’) lub imieniem żeńskim Cela, Cyla (por. Cecylia).

Nazwa Chodoronek została utworzona przyrostkiem -onek od wschodniosłowiańskiego odpowiednika imienia Teodor, czyli Chodor. Imiona Chodor i Fiedor – wschodniosłowiańskie warianty imienia Teodor – używane były na Kresach Wschodnich.

Nazwisko Dworecki z typowym dla nazw odmiejscowych przyrostkiem -cki pochodzi od nazwy Dworek (obecnie kilka wsi lub ich części, np. w dawnym woj. elbląskim, w gminie Stegna i w gminie Mikołajki Pomorskie, a także w dawnym woj. jeleniogórskim, w gminie Lwówek Śląski) lub od nazwy Dworki (wieś w dawnym woj. wałbrzyskim, w gminie Nowa Ruda).

Nazwa Doroszka (por. Doroszko, Dorożko, Dorozko) pochodzi najprawdopodobniej od form pochodnych imienia Dorot, to od imienia Doroteusz lub jego białoruskiego odpowiednika Dorofiej (gr. Δωρόθεος) (por. od tych imion formy skrócone Dorosz, Doroszek, Doroszko).

Formację odetniczną stanowi nazwisko Szwed, motywowane etnonimem Szwed ‘pochodzący ze Szwecji’.

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X), podana jest liczba nosicieli wymienionych przez Pana nazwisk (por. Cilewicz 1: Łódzkie 1;

Chodoronek 28: Koszalińskie 1, Legnickie 16, Szczecińskie 11;

Dworecki 731: m.in. Ciechanowskie 115, Leszczyńskie 73, Ostrołęckie 65, Toruńskie 44, Warszawskie 82;

Doroszka 1: Suwalskie 1 – por. też Doroszko 555 i Dorożko 226;

Szwed 7868: Bielskie 411, Chełmskie 127, Częstochowskie 174, Kieleckie 642, Krakowskie 297, Szczecińskie 170, Warszawskie 636).

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X), podana jest liczba nosicieli wymienionych przez Panią nazwisk:

Górski 41790 (m.in. Warszawskie: 4075, Gdańskie: 2463, Bydgoskie: 2403, Wrocławskie: 1286, Szczecińskie: 1191);

Jurkojć 134 (m.in. Szczecińskie: 31, Zielonogórskie: 30, Suwalskie: 17), por. Jurkojc 6 (Pilskie: 3, Wrocławskie: 3), Jurkoić 2 (Suwalskie: 1, Szczecińskie: 2);

Najmowicz 365 (m.in. Olsztyńskie: 180, Szczecińskie: 32, Elbląskie: 13, Zielonogórskie: 13, Gdańskie: 11, Wrocławskie: 8), por. Naumowicz 1564 (m.in. Suwalskie: 290, Białostockie: 195, Gorzowskie: 120, Zielonogórskie: 92, Wrocławskie: 71, Olsztyńskie: 55, Opolskie: 55);

Walinowicz 207 (m.in. Olsztyńskie: 73, Suwalskie: 17, Katowickie: 12, Elbląskie: 10, Słupskie: 7, Wrocławskie: 3);

Wołejko 451 (m.in. Białostockie: 54, Gdańskie: 51, Koszalińskie: 40, Suwalskie: 40, Olsztyńskie: 38, Wrocławskie: 25, Zielonogórskie: 22), por. Wołłejko 15 (Warszawskie: 8, Toruńskie: 3, Gdańskie: 2, Koszalińskie: 2).

Nazwisko Górski z typowym dla nazw odmiejscowych przyrostkiem -ski pochodzi od nazw miejscowych typu Góra (m.in. w powiecie dziśnieńskim, borysowskim, pleszewskim, średzkim, śremskim, limanowskim, poznańskim), Górka (m.in. w powiecie śremskim, kościańskim, krotoszyńskim) (por. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. S. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego, t. II, Warszawa 1881).

Nazwisko Jurkojć (por. Jurkojc, Jurkoić) to spolonizowana forma litewskiej n. os. Jurkajtis, motywowanej n. os. Jurkus. Nazwisko litewskie Jurkus pochodzi od polskich nazw własnych Jurka, Jurkas motywowanych z kolei formą deminutywną imienia Jerzy (por. Jurek). Odpowiednika polskiego nie ma współcześnie litewskie nazwisko Jurgaitis.

Formant -ojć w nazwiskach Jurk-ojć, Giedr-ojć stanowi polską substytucję litewskiego sufiksu -ajtis (por. Jurk-ajtis, Giedr-ajtis) (por. m.in. Lietuvių pavardzių žodynas, red. A. Vanagas, I–II, Vilnius 1985–1989).

Litewskim odpowiednikiem polskiego nazwiska Walinowicz jest forma Valinavičius. Sufiks patronimiczny -owicz o proweniencji wschodniosłowiańskiej, mający w języku litewskim postać -avičius, sugeruje utworzenie formy odojcowskiej od n. os. Walin. Rdzeń valin-, występujący m.in. w litewskiej n. os. Valinajtis, należy prawdopodobnie traktować jako formę skróconą imienia Valento, Valentino (Walenty) lub Valerijaus (Walery) (por. Lietuvių pavardzių žodynas, red. A. Vanagas, I–II, Vilnius 1985–1989). Nazwisko Walinowicz stanowi zatem zasymilowaną na gruncie polskim formę litewskiego nazwiska Valinavičius lub, co bardziej prawdopodobne, powstało od n. os. Walin motywowanej imieniem Walenty, znanym w Polsce od XV w.

Nazwisko patronimiczne Naumowicz (por. lit. n. os. Naumavičius, ros. Нaумович) zostało utworzone od n. os. Naum motywowanej imieniem Naum (por. hebrajskie Nāhūm) rozpowszechnionym w Kościele prawosławnym (por. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, t. II, Kraków 2001). Nahum (Naum) to biblijne imię proroka używane również jako imię chrześcijańskie. Nazwisko Naumowicz, podobnie jak Walinowicz, powstało na gruncie polskim, ewentualnie stanowi substytucję litewskiej n. os. Naumavičius.

Forma Najmowicz (dawniej Naymowicz), o tej samej motywacji co nazwisko Naumowicz (o czym świadczą m.in. przytoczone przez Panią wariantywne zapisy tego samego nazwiska: Naymowicz, Naumowicz), powstała prawdopodobnie w wyniku odczytania litery y jak j (w dawnych zapisach y oznaczało różne głoski, m.in. j). Wydaje się jednak, że litera y w zapisie Naymowicz została przejęta z zapisu w języku rosyjskim (por. Нaумович), a zatem należało ją zastąpić głoską u, nie j.

Nazwisko Wołejko (por. Wołłejko) pochodzi od litewskich nazw osobowych Valeikà, Voleika motywowanych litewskim wyrazem pospolitym valia (wola, wolność) lub imieniem Valentas (Walenty) (por. Lietuvių pavardzių žodynas, red. A. Vanagas, I–II, Vilnius 1985–1989).

Nazwisko Ciom-ek pochodzi od wyrazów pospolitych ciama ‘mąka rzucana na wrzącą wodę’, ciamka ‘zacierki na gęsto’ lub ciamcia ‘flegmatyk’. Głoska o w rdzeniu Ciom- oznacza podwyższenie artykulacji samogłoski a przed spółgłoską półotwartą m. Źródła podają również inną – mniej przekonującą – motywację wymienionej formy łącząc ją z niemiecką nazwą osobową Zehmen, utworzoną od nazwy miejscowej Zehmen.

Nazwa Jang-as ma prawdopodobnie podstawę odimienną związaną z niemieckim rdzeniem Gang stanowiącym pierwszy lub drugi człon imion złożonych typu Gangbert, Gangrich, Gangulf; Wolfgang. Forma Jang, będąca dolnoniemieckim odpowiednikiem członu Gang, ilustruje zmianę nagłosowej głoski g > j (por. Gottschald M., 1971, Deutsche Namenkunde. Unsere Familiennamen nach ihrer Enstehung und Bedeutung, Berlin). Nazwisko Jangas można traktować zatem jako formację hybrydalną złożoną z obcego rdzenia i rodzimego sufiksu.

Nazwisko Szmaj pochodzi od przezwiska motywowanego leksemem szmaja (por. też szmajda, szmajnda, szmajńda) ‘człowiek leworęczny’.

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X) nazwisko Ciomek poświadczone jest 163 razy (m.in. Kaliskie: 68, Sieradzkie: 29, Katowickie: 19, Gdańskie: 12), Jangas 196 razy (m.in. Kaliskie: 127, Wrocławskie: 25, Szczecińskie: 13), Szmaj 738 razy (m.in. Kaliskie: 401, Wrocławskie: 73, Legnickie: 30, Poznańskie: 24, Katowickie: 23).

dr Halszka Górny

Rogoda

Ja mam na nazwisko Rogoda, a mój chłopak Szota. Czy moglibyśmy otrzymać od Państwa odpowiedź, jakie jest pochodzenie naszych nazwisk?

Nazwisko Rog-oda o charakterze przezwiskowym (por. też inne formy z sufiksem -oda, np. Bogoda, Ligoda) motywował wyraz pospolity róg ‘wyrostek kostny na głowie niektórych zwierząt; przedmiot wykonany ze zwierzęcego rogu; instrument dęty blaszany; ostra krawędź’.

Nazwisko Szota zostało utworzone najprawdopodobniej w wyniku derywacji fleksyjnej od nazwy osobowej Szot (zanotowanej w źródłach już w 1317 r.) lub bezpośrednio od nazwy etnicznej Szot ‘Szkot’, od wyrazu pospolitego szot ‘handlarz, kramarz; śledź’ lub od leksemów szota ‘szewc’, szotać ‘cenić’.

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X), podana jest liczba nosicieli wymienionych przez Panią nazwisk, por. Rogoda 230 (m.in. woj. krakowskie 144, woj. katowickie 17, woj. rzeszowskie 12, woj. warszawskie 11, woj. bydgoskie 10, woj. jeleniogórskie 7, woj. zielonogórskie 7);

Szota 1496 (m.in. woj. katowickie 814, woj. częstochowskie 172, woj. kieleckie 69, woj. krakowskie 59, woj. warszawskie 41, woj. wrocławskie 41, woj. wałbrzyskie 30, woj. piotrkowskie 27), zob. też Szot 5497 (m.in. woj. katowickie 767, woj. krakowskie 419, woj. warszawskie 360, woj. wrocławskie 290, woj. kieleckie 287, woj. radomskie 251, woj. lubelskie 144).

dr Halszka Górny

Wielgosz, Wieloch

Czy nazwiska Wielgosz i Wieloch są historycznie tym saym nazwiskiem?

Formy Wielgosz i Wieloch to dwa odrębne nazwiska o różnej motywacji. Nazwisko Wielgosz z sufiksem -osz (zanotowane w źródłach już w 1491 r.) pochodzi od wyrazu wielki, stp. wieliki, też wielgi, wieligi, natomiast nazwisko Wieloch z formantem -och (zapisane w dokumentach w 1497 r.) motywowane było leksemem wiele lub imionami złożonymi typu Wielimir, Wielisław (por. np. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymolo-giczny, t. II, Kraków 2001).

Współcześnie częściej występuje nazwisko Wielgosz (4315 poświadczeń; Warszawskie: 286, Siedleckie: 725, Tarnowskie: 115, Kaliskie: 341, Katowickie: 150 itp.). Forma Wieloch poświadczona jest 1387 razy (m.in. Katowickie: 186, Kaliskie: 105, Poznańskie: 128, Wrocławskie: 106).

Odpowiedź na Pana pytanie o wyjaśnienie zmiany, jaka zaszła w pisowni tego nazwiska jest niezwykle trudna, ponieważ formy Wielgosz i Wieloch mają różne podstawy, a zatem nie można nazwy Wielgosz uznać za pochodną formy Wieloch. W obrębie sufiksów -och i -osz występuje oboczność morfonologiczna ch : sz, możliwa do objaśnienia na gruncie języka polskiego.

dr Halszka Górny

Ścibor, Ścibior, Ściborowski

Moje nazwisko brzmi Ścibor. Chciałbym się dowiedzieć, jaka jest jego etymologia? Czy jesteście Państwo w stanie powiedzieć mi coć na temat pochodzenia mojej rodziny?

Nazwisko Ścibor (por. Ścibior) pochodzi od imienia złożonego Czcibor (‘ten, który czci walkę’), poświadczonego w źródłach polskich od XII w. w postaci Czścibor, Czczibor i Ścibor. Pierwszy człon dwuczłonowego imienia słowiańskiego Czścibor podlegał uproszczeniom fonetycznym: Czcibor, Cibor i Ścibor. Forma Ścibor funkcjonowała pierwotnie jako imię, później także jako nazwisko.

W nazwisku Ściborowski formant -owski mógł pełnić jedynie funkcję strukturalną. Podstawą formy sufiksalnej mogło być zatem nazwisko odimienne Ścibor, do którego dołączono sufiks -owski nobilitujący – w pewnym sensie – dane nazwisko. Formant -(ow)ski w nazwiskach wskazuje jednak przede wszystkim na genezę odmiejscową, a zatem bardziej przekonujące wydaje się utworzenie formy Ściborowski od nazwy miejscowej Ścibory (pow. uszycki) lub Ściborowo (woj. płockie, gm. Mała Wieś), ewentualnie Ścieborowice (woj. opolskie, gm. Krapkowice).

W zestawieniu Ścibor Ścibor vel Ściborowski pierwszy człon mógł występować w funkcji imienia, a dwa kolejne – w funkcji nazwiska.

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X) nazwisko Ścibor poświadczone jest 1538 razy (m.in. Krakowskie: 273, Warszawskie: 120, Lubelskie: 96, Łódzkie: 83, Krośnieńskie: 63, Szczecińskie: 63), natomiast nazwisko Ściborowski notowane jest 271 razy (m.in. Warszawskie: 65, Ostrołęckie: 35, Toruńskie: 30, Krakowskie: 24, Radomskie: 22, Kieleckie: 14, Wałbrzyskie: 10); por. też Ścibior (813), Ściborski (220), Ścibiorski (175) oraz Ścibor-Marchocka (5) i Ścibor-Rylski (2).

W pracowni nie zajmujemy się geografią nazwisk, takie prace prowadzą genealodzy (proszę zobaczyć http://www.genpol.pl). Niewątpliwie poszukiwania gniazda konkretnej rodziny należy zacząć od metryk kościelnych. Nas interesuje przede wszystkim struktura nazwiska, jego budowa językowa.

dr Halszka Górny

Blewązka, Blewonzka, Blewoński

Moja koleżanka nosi bardzo nietypowe nazwisko – Blewązka? Z niczym ono nam się nie kojarzy? Czy wiedzą Państwo, od czego się wzięło takie nazwisko?

Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydany przez K. Rymuta, potwierdza istnienie nazwisk Blewązka (43; m.in. Łódzkie 25, Skierniewickie 9), Blewonzka (5; Łódzkie 1, Płockie 4), Blewonska (1; Częstochowskie 1), Blewązki (1; Szczecińskie 1), Blewąski (162 poświadczenia; m.in. Kaliskie 56, Łódzkie 33, Wrocławskie 11, Częstochowskie 10), Blewoński (29; m.in. Opolskie 8, Warszawskie 5, Legnickie 6).

Warianty graficzno-ortograficzne Blewązka, Blewonzka, Blewoński funkcjonują obecnie jako odrębne nazwiska, chociaż pochodzą od tej samej podstawy, czyli od wyrazu pospolitego blewiązka. Leksem blewiązka występuje na Kaszubach (por. też Kartuzy) w znaczeniu ‘tasiemka, wstążeczka’, ‘wąski pas roli, łąki lub lasu’, ‘człowiek wątły, chudy’, ‘roślina – turzyca orzęsiona’, przenośnie też ‘Półwysep Helski’ (zob. W. Boryś, H. Popowska-Taborska, Słownik etymologiczny kaszubszczyzny, t. I, Warszawa 1994; Słownik gwar polskich, oprac. pod kierunkiem J. Reichana, t. II, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź 1983–1986). Zapis Blewąska ilustruje ubezdźwięcznienie z do s przed spółgłoską bezdźwięczną, forma Blewonzka rozłożenie nosówki przed spółgłoską zwartą, natomiast Blewoński zmianę końcówki. Brak oznaczania miękkości głoski w nazwiskach, np. Blewąska, w porównaniu z motywującą podstawą blewiązka wynika z archaicznej pisowni bez oznaczania miękkości spółgłosek lub z chęci odróżnienia nazwiska od wyrazu pospolitego.

W pracy E. Brezy dotyczącej nazwisk Pomorzan (por. E. Breza, Nazwiska Pomorzan. Pochodzenie i zmiany, t. I–III, Gdańsk 2001, 2002, 2004) nie została zanotowana żadna z wyżej wymienionych form nazwisk.

dr Halszka Górny

Buszczak, Buszczek, Buszczyk

Skąd pochodzi nazwisko Buszczak?

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X) nazwisko Buszczak poświadczone jest 225 razy (m.in. Poznańskie: 54, Bydgoskie: 37, Wrocławskie: 33, Legnickie: 32, Zielonogórskie: 16, Katowickie: 14), por. też Buszczek (Bydgoskie 1) oraz Buszczyk (39; m.in. Krakowskie: 11, Koszalińskie: 9, Szczecińskie: 4, Toruńskie: 3, Warszawskie: 3).

Nazwisko Busz-cz+ak, podobnie jak oparte na tym samym rdzeniu nazwiska Busz-cz+ek i Busz-cz+yk, pochodzi najprawdopodobniej od imienia Buszek, a to od staropolskich imion na Bu-, np. Budzisław, Budzimir. Forma Buszczak jest rezultatem sufiksacji formantem -ak nazwy osobowej Buszek.

dr Halszka Górny

Diduk

Skąd pochodzi nazwisko Diduk?

Nazwisko Did-uk, poświadczone współcześnie tylko 6 razy (por. Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydany przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X)), motywował ukraiński leksem did ‘dziad’. Proweniencję wschodniosłowiańską ma również sufiks -uk.

dr Halszka Górny

Derc , Dercz, Dyrcz

Jaka jest etymologia mojego nazwiska - Dercz?

Nazwisko Derc, podobnie jak Dercz, Dyrcz, motywowane było przypuszczalnie nazwą miejscową Derc (wieś w gminie Jeziorany na północ od Barczewka w dawnym województwie olsztyńskim), ewentualnie Derczewko (wieś w gminie Lipiany w dawnym województwie szczecińskim). Nazwa miejscowa Derc jest prawdopodobnie genetycznie pruska. Pochodzi od nazwy osobowej Der(i)tis, por. litewską nazwę osobową Derukas, Derus, Der-butas od daryti ‘robić, czynić’, lub od apelatywnej bazy *der-, por. polski wyraz drzeć, litewski dirti, deru.

Przydomki, noszone przez wiele osób, m.in. przez Pana przodka, częściej były określeniami rodzinnymi niż indywidualnymi. Pochodziły od indywidualnego przezwiska, które straciło jednostkowe odniesienie, lub powstały jako dodatkowe określenia wyznaczające zbiorowość, np. rodzinę.

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X) poświadczone jest nazwisko Derc (266; m.in. Gdańskie 224, Elbląskie 18, Toruńskie 8, Bydgoskie 6, Koszalińskie 4), a także inne nazwiska stanowiące fonetyczne odmianki formy Derc, por. Dyrcz (1423; m.in. Bielskie 668, Katowickie 185, Krakowskie 99, Wrocławskie 82, Wałbrzyskie 42, Szczecińskie 41, Zielonogórskie 19), Dercz (193; m.in. Katowickie 56, Kieleckie 27, Wrocławskie 16, Warszawskie 13, Rzeszowskie 7, Bydgoskie 6, Opolskie 6).

dr Halszka Górny

Karpuś, Karpuć, Karpus, Karpuc

Nazywam się Karpuś. Proszę napisać coś o moim naziwsku.

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X), podana jest liczba nosicieli nazwiska Karpuś (2; Legnickie 1, Lubelskie 1), a także Karpuć (51; m.in. Jeleniogórskie 12, Toruńskie 6), Karpus (354; m.in. Bydgoskie 112, Gdańskie 82, Toruńskie 84) i Karpuc (1; Szczecińskie 1).

Wszystkie wymienione nazwiska to formy derywowane formantami -uś, -uć, -us, -uc (por. Karp-uś, Karp-uć, Karp-us, Karp-uc) od imienia Karp (por. gr. Κάρπος), używanego w Kościele prawosławnym, lub od wyrazów pospolitych: karp ‘gatunek ryby’, karpa ‘pień z korzeniami pozostały po ścięciu drzewa’, ewentualnie od karpać ‘naprawiać’.

dr Halszka Górny

Lebiest

Mieszkam w Krakowie i nazywam się Lebiest. Jak mogło dojść do powstania takiego nazwiska?.

Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydany przez K. Rymuta, potwierdza istnienie nazwiska Lebiest przede wszystkim w Krakowskiem (226 nosicieli).

Podstawą wymienionego nazwiska jest prawdopodobnie imię Gleb, rozpowszechnione w Kościele wschodnim. Książęta ruscy Borys i Gleb, synowie św. Włodzimierza, czczeni byli na Rusi od X wieku. W Polsce, konkretnie w diecezji przemyskiej, imię to jest poświadczone od średniowiecza w formie Gleb, Hleb, Hlib. Formy z nagłosowym H- sugerują ukraińską zmianę fonetyczną g > h. W formie Hlib występuje typowe dla języka ukraińskiego tzw. ikanie, polegające na przejściu e w i. Na gruncie języka polskiego nagłosowe H- mogło być odczuwane jako spółgłoska protetyczna, a zatem imię Hleb mogło być wymawiane jako Leb. Tego rodzaju forma jest również notowana w źródłach. Według tej hipotezy nazwisko Lebiest należy uznać za formę odimienną z przyrostkiem -est, stanowiącym wariant sufiksu -ost.

dr Halszka Górny

Lutaj, Luta, Lutacz, Lutak, Lutek

Chciałabym się dowiedzieć, jakie jest pochodzenie mojego naziwska – Lutaj?

Forma Lutaj, podobnie jak Luta, Lutacz, Lutak, Lutek itp., powstała najprawdopodobniej w wyniku sufiksacji pierwszego lub drugiego członu staropolskich imion złożonych typu Lutobor, Lutogniew, Lutomir; Zbylut. Nie można wykluczyć także motywacji odapelatywnej, to znaczy utworzenia wymienionych nazw osobowych od wyrazu pospolitego luty ‘mocny’, ewentualnie lutować się ‘litować się’.

Ustalenie proweniecji interesującego Panią nazwiska jest trudne, ponieważ formy oparte na rdzeniu lut- notowane są nie tylko na gruncie polskim, ale także w innych językach słowiańskich, zwłaszcza południowosłowiańskich. W językach chorwackim i serbskim występują formy Ljuta, Ljuto, Ljutan (: Ljutimir/Ljutomir), Ljuta (: Ljutimira), Ljuta, Ljutan (: Ljutoslav) (por. np. Šimundić M., 1988, Rječnik osobnich imena, Zagreb). Nazwy L’utek, L’utka wymienia również G. Schlimpert w pracy poświęconej m.in. językom łużyckim, należącym do grupy zachodniosłowiańskiej (por. Schlimpert G., 1978, Slawische Personennamen in mittelalterlichen Quellen zur deutschen Geschichte, Berlin). Przyrostek -aj (por. Lut-aj) występuje w języku polskim, ale także w językach południowosłowiańskich.

W staropolszczyźnie istniały już niewątpliwie nazwy Lut (1447*), Luta (1412), Lutek (1393), Lutko (1306-1308) (por. Słownik staropolskich nazw osobowych, 1965–1983, red. W. Taszycki, t. I–VI). Istnienia nazwiska Lutaj nie potwierdza natomiast żadne z dostępnych mi źródeł zarówno z okresu staropolskiego, jak i okresów późniejszych.

Nazwisko Lutaj nie jest odnotowane w Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X). Poświadczone są natomiast inne nazwiska oparte na tym samym rdzeniu, np. Luta (40; m.in. Kieleckie 13, Krakowskie 6, Zamojskie 5, Wrocławskie 4, Radomskie 3), Lutacz (1; Krakowskie 1), Lutak (103; m.in. Rzeszowskie 24, Katowickie 21, Krakowskie 12, Elbląskie 10, Wałbrzyskie 8), Lutek (522; m.in. Radomskie 238, Warszawskie 81, Kieleckie 72, Katowickie 24).

* data pierwszego zapisu

dr Halszka Górny

Masic, Masica, Maszic, Parczewski, Radziejewski, Radziejowski, Rajngruber, Raingruber, Reingruber

Czy mógłbym uzyskać od Państwa choćby krótką informację, skąd pochodzą podane przeze mnie poniżej nazwiska: Masic, Parczewski, Radziejewski, Rajngruber, Sotek i Sromicki?

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta, zanotowane są nazwiska Masic (25 poświadczeń; Warszawskie 13, Kieleckie 12) oraz Masica (136 poświadczeń; m.in. Łódzkie 50, Płockie 30, Wrocławskie 10). Forma Maszic nie występuje.

Nazwisko Masic z sufiksem -ic pochodzi od nazwy osobowej Mas lub Masa (od podstawy mas-, por. masa ‘mieszanina czegoś, papkowata lub stała substancja z jakiejś mieszaniny’ *SXVI, może też mas ‘naczynie stanowiące miarę ciał płynnych lub sypkich’ SXVI) lub od wyrazu pospolitego masa (por. też leksem mas).

*SXVI - Słownik polszczyzny szesnastego wieku, red. M. R. Mayenowa, t. XIII, Wrocław 1981

Nazwisko Parczewski wymienione jest w Herbarzu szlachty polskiej S. Uruskiego z 1916 r. (t. XIII, s. 211–214), por. Parczewski herbu Doliwa, Parczewski herbu Nałęcz, Parczewski herbu Odrowąż, a także w Herbarzu polskim K. Niesieckiego z 1841 r. (t. VII, s. 252).

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X) nazwisko Parczewski poświadczone jest 880 razy (m.in. Warszawskie 144, Bialskopodlaskie 102, Łódzkie 57, Chełmskie 46, Włocławskie 43, Płockie 36, Szczecińskie 29, Wrocławskie 14).

Nazwisko Parczewski motywowane było nazwą miejscową Parczew (albo Parczów) – miasto nad rzeką Piwonią w powiecie włodawskim lub Parczew (albo Parczewo) – wieś w powiecie odolanowskim, zob. też Parczew – folwark w powiecie pleszewskim, gnieźnieńskim i wileńskim (por. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego, t. VII, 1886, s. 863–865).

Nazwisko Radziejewski, notowane w dokumentach już w 1497 r. (w tym samym czasie, co forma Radziejowski) (zob. Słownik staropolskich nazw osobowych, 1974–1976, red. W. Taszycki, t. IV, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, s. 430) motywowane było nazwą miejscową typu Radziejewo, Radziejów, Radziejowa, Radziejowice*. Na pochodzenie odmiejscowe wskazuje wyraźnie struktura nazwiska, a konkretnie sufiks -ski.

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X) nazwisko Radziejewski poświadczone jest 2687 razy (m.in. Poznańskie 284, Warszawskie 246, Gdańskie 173, Katowickie 171, Kieleckie 115, Łomżyńskie 107, Bydgoskie 113, Konińskie 97), por. też Radziejowski (295; m.in. Katowickie 65, Warszawskie 35, Kieleckie 33, Wrocławskie 23, Przemyskie 18).

* Lokalizacja poszczególnych miejscowości znajduje się w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, 1888, red. B. Chlebowski, W. Walewski, t. IX, Warszawa

zob. http://www.dir.icm.edu.pl/dirop/index.php/Slownik_geograficzny/Tom_I/3

Nazwisko Raingruber (por. niem. nazwę osobową Reingruber) zostało utworzone na gruncie niemieckim w wyniku złożenia n. os. Rein, stanowiącej ściągniętą formę pierwszego członu imion złożonych Ragin-, Ragan-, oraz n. os. Grub(e) o niejasnej motywacji. W omawianej formie sufiks -er (por. Raingrub-er) pełni funkcję patronimiczną (odojcowską) (por. Gottschald M., 1971, Deutsche Namenkunde. Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung, Berlin).

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X), podana jest liczba nosicieli nazwiska Rajngruber (10; Krakowskie 1, Lubelskie 9), a także Reingruber (29; Warszawskie 15, Krakowskie 9, Nowosądeckie 1, Olsztyńskie 4). Nie zanotowano wymienionego nazwiska w postaci graficznej Raingruber.

Nazwisko Sot-ek pochodzi najprawdopodobniej od nazwy osobowej Sot motywowanej wyrazem sotać ‘strzępić się’ lub socić ‘pchać, popychać’. Nie można wykluczyć również utworzenia formy Sot od niemieckiej nazwy osobowej Sott motywowanej dolnoniemieckim wyrazem pospolitym sōt ‘studnia z żurawiem, źródło, gotująca się woda’, leksemem sot ‘zupa, rosół’ lub średnio-dolno-niemieckim wyrazem sote ‘słodki, miły, przyjemny’.

Sufiks -ek (por. Sot-ek) wskazuje na formę deminutywną (zdrobniałą) lub patronimiczną (odojcowską).

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez Kazimierza Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X), nazwisko Sotek poświadczone jest 377 razy (por. m.in. Pilskie 136, Warszawskie 86, Radomskie 61, Szczecińskie 33, Poznańskie 18, Wałbrzyskie 7).

Nazwisko Sromicki, z typowym dla nazw odmiejscowych przyrostkiem -ski (-cki), powstało najprawdopodobniej od nazw miejscowych typu Sromowce (por. Sromowce Niżne, Sromowce Wyżne, pow. nowotarski), Sromów (pow. łowicki). W formie Sromicki nastąpiła elipsa śródgłosowego -ow-.

Nie można wykluczyć również motywacji odapelatywnej, tzn. utworzenia wymienionego nazwiska od staropolskiego leksemu srom ‘wstyd’, sromać (się) ‘wstydzić się’. Sufiks -(i)cki mógł niejako uszlachetniać formę o charakterze przezwiskowym. Taka motywacja jest jednak mniej prawdopodobna.

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X), nazwisko Sromicki poświadczone jest 32 razy (Koszalińskie 1, Krakowskie 7, Poznańskie 3, Przemyskie 10, Słupskie 3, Zielonogórskie 8), por. Sromecki (73; m.in. Łódzkie 32, Sieradzkie 25, Legnickie 11).

dr Halszka Górny

Szulc, Schultz, Schultze, Schulc, Szolc, Scholz, Scholtz, Scholc

Szanowni Państwo! Wydaje mi się, że nazwisko Szulz pochodzi z niemieckiego, ale nie znam tego języka, więc czy mogliby mi Państwo napisać, jakie jest pochodzenie tego nazwiska?

Nazwisko Szulc pochodzi od niemieckiego leksemu Schultheiss (skrócenie Schulz(e)) ‘sołtys’. Forma ta, w różnych wariantach graficznych, występuje na gruncie polskim od średniowiecza.

Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydany przez K. Rymuta, potwierdza istnienie nazwiska Szulc (25556 poświadczeń), a także form Schultz (198), Schultze (2), Schulc (102), Szolc (1385), Scholz (495), Scholtz (77), Scholc (9).

dr Halszka Górny

Świć, Świc

Noszę nazwisko Świć? Zawsze mnie ciekawiło to, czy istniał kiedyś taki wywraz świć, a jeśli tak, to co on oznaczał?

Nazwisko Świć, które obecnie nosi ok. 620 osób (m.in. Bialskopodlaskie 283, Lubelskie 143), ma motywację odapelatywną, tzn. zostało utworzone od wyrazu pospolitego świeca (staropolskie świca) lub od wyrazu gwarowego świc ‘sęk okrągły w drzewie’. W tym drugim znaczeniu leksem świc zanotowano w okolicach Przeworska pod koniec XIX w. (por. Kartoteka Słownika gwar polskich, IJP PAN Kraków). Takie samo pochodzenie ma nazwisko Świc, noszone współcześnie jedynie przez ok. 15 osób (Wrocławskie 5, Warszawskie 4, Bialskopodlaskie 1, Białostockie 1, Katowickie 1, Lubelskie 1, Łódzkie 1, Suwalskie 1).

dr Halszka Górny

Wołowicz, Ozdowski

Szanowni Eksperci! Mam pytanie, jakie pochodzenie mają takie nazwiska jak Wołowicz oraz Ozdowski?

W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez Kazimierza Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X), nazwisko Wołowicz poświadczone jest 1262 razy (por. m.in. Bydgoskie 118, Warszawskie 116, Pilskie 84, Kaliskie 69, Białostockie 68, Gdańskie 59, Lubelskie 54, Siedleckie 52, Zielonogórskie 41).

Sufiks patronimiczny -owicz o proweniencji wschodniosłowiańskiej sugeruje utworzenie formy odojcowskiej Woł-owicz od nazwy osobowej Woł (Wół) motywowanej wyrazem pospolitym wół.

Nazwisko Ozdowski wymienione jest w Herbarzu polskim K. Niesieckiego z 1841 r. (t. VII, s. 214), por. Stecko i Paszko Ozdowscy, ziemianie wołyńscy 1528, oraz w Herbarzu szlachty polskiej S. Uruskiego z 1916 r. (t. XIII, s. 142), por. Stecko i Paszko, dziedzice Hruszowa, ziemianie wołyńscy 1528; Stanisław, wiceregent grodzki gnieźnieński 1781–1793. W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych wydanym przez K. Rymuta podana jest m.in. frekwencja nazwisk. Nazwisko Ozdowski poświadczone jest 230 razy (por. Płockie 55, Warszawskie 22, Gdańskie 10, Kaliskie 43 itp.).

Wymienione nazwisko motywowane jest nazwą miejscową Ozdów (wieś nad rzeką Połonką niedaleko Łucka), potwierdzoną w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego. Podstawę nazwy dzierżawczej Ozdów prawdopodobnie stanowiła nazwa osobowa Ozd(a), motywowana wyrazem pospolitym (por. ozd, ozdnica, ozdownia ‘suszarnia słodu, słodownia’). Leksemy ozd, ozdnica, ozdownia występują w Słowniku polszczyzny szesnastego wieku pod red. M. R. Mayenowej. W Słowniku języka polskiego J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwiedzkiego z początku XX w. podane są wyrazy ozd, ozdownia. Słownik gwar polskich J. Karłowicza notuje wyraz ozdować w znaczeniu palić obfity płomień. Etymologia wyrazów pospolitych ozdnica ‘suszarnia słodu na piwo’, ozdownia ‘suszarnia słodu’ XVI-XVIII w. (por. też ozdowny piec), ozdownik ‘mielcarz, tj. słodownik’ podana jest również w Etymologicznym słowniku języka polskiego A. Bańkowskiego.

dr Halszka Górny

Rafalko

Chciałbym się dowiedzieć czegoś na temat mojego nazwiska – Rafalko?

Nazwisko Rafalko pochodzi od imienia Rafał, notowanego w Polsce od XIII w., przyswojonego z języka łacińskiego (Raphael). Imię to ma genezę hebrajską rephā′ēl, co oznacza ‘Bóg uzdrawia’.

Formant –ko pełni funkcję deminutywno-ekspresywną albo wskazuje na relację patronimiczną (odojcowską), która została utworzona od imienia ojca Rafał na oznaczenie syna. Niestety nie zawsze wiadomo, które nazwiska pochodzą od imion zdrobniałych, a które mają znaczenie filiacyjne.

Należy zaznaczyć, że nazwiska z formantem –ko są szczególnie charakterystyczne dla nazw osobowych o pochodzeniu ukraińskim czy białoruskim.

W średniowiecznych źródłach historycznych imię Rafał było notowane jako Rafael, Refael, Rachwael, Rachwał, Rachał, Rachoł, Rafał

Dziś w Polsce mieszkają 543 osoby noszące nazwisko Rafałko, najwięcej w byłym woj. białostockim: 210 osób, a najmniej w byłych woj.: bielskim, elbląskim i nowosądeckim: po 2 osoby, a także toruńskim 1 osoba.

dr Elena Palinciuc

Rysak

Czy moje nazwisko Rysak faktycznie pochodzi od wyrazu rysak, który oznacza konia biegnącego kłusem? Jeśli tak, to dlaczego powstało takie naziwsko?

Nazwiska mogą pochodzić od nazw miejscowych, przezwisk (najczęściej w ich funkcji występują wyrazy pospolite) i od imion. Liczną grupę nazwisk stanowią nazwiska odprzezwiskowe.

Nazwisko Rysak pochodzi od przezwiska, a to od apelatywu (wyrazu pospolitego) rysak. Etymologia nazwiska Rysak jest hipotetyczna, gdyż, jak Pan słusznie zauważył, może ona rzeczywiście oznaczać „konia biegającego rysią, kłusem wyciągniątym, kłusaka” lub „mały graniasty kawałek drewna, mający z boku dwa małe ruchome drewienka, służący stolarzowi do znaczenia miary na desce”. Chcę zaznaczyć, że rysakami jest określana również rasa koni rosyjskich.

Przezwiska powstawały w wyniku metafory. Nie wiadomo, z czym mogła się kojarzyć osoba przezwana Rysakiem, gdyż wyobraźnia ludzka nie zna granic.

Dziś w Polsce mieszka 433 osoby noszące nazwisko Rysak, najwięcej w byłym woj. zamojskim: 108, a najmniej w byłych woj.: olsztyńskim i poznańskim: po 1 osobie.

dr Elena Palinciuc

Badzio

Od czego może pochodzić moje nazwisko – Badzio?

Znaczenie nazwiska Badzio jest hipotetyczne. Nazwisko Badzio pochodzi od przezwiska, a to od wyrazu pospolitego badati, który w języku prasłowiańskim miał kilka znaczeń ‘gruntownie poznawać‘ lub ‘kłuć, wbijać‘ albo od apelatywu (wyrazu pospolitego) używanego w gwarze badziać się ‘wałęsać się‘ (badziała ‘ten, który się włóczy‘). Określenie Badzio mógło być przezwiskiem zarówno tego, kto poznawał, badał, jak i człowieka wałęsającego się.

W języku ukraińskim wyraz pospolity badzia ‘leniwy wół‘ jest podstawą do powstania przezwiska, które określa człowieka leniwego.

Dziś w Polsce mieszka 137 osób noszących nazwisko Badzio, najwięcej w byłym woj. lubelskim: 72, a najmniej w byłych woj. warszawskim: 3, jeleniogórskim:3 i zielonogórskim: 2 osoby.

dr Elena Palinciuc

Ząbek

Jak powstało nazwisko Ząbek? Jaka jest motywacja takich nazwisk? Na pewno pochodzi ono od wyrazu ząb, ale dlaczego ktoś zaczął nosić takie nazwisko?

Nazwiska mogą pochodzić od nazw miejscowych, przezwisk (najczęściej w ich funkcji występują wyrazy pospolite) i od imion. Najliczniejszą grupę nazwisk stanowią nazwiska odprzezwiskowe.

Nazwisko Ząbek pochodzi od przezwiska, a to od wyrazu pospolitego ząb lub ząbek. Przezwiska powstawały w wyniku metafory, np. „komuś wystawał ząb” albo „kogoś bolał ząb” itd. Ząbkiem mógł być określany syn Zęba lub Ząba. Po raz pierwszy nazwa osobowa Ząb została zanotowana w 1285 roku, natomiast Ząbek w 1400 roku.

Dziś w Polsce mieszka 2581 osób noszących nazwisko Ząbek, najwięcej w byłych woj.: rzeszowskim: 275 i katowickim: 242, a najmniej w byłych woj.: suwalskim: 3 i włocławskim 2 osoby.

dr Elena Palinciuc

Faron, Farun, Fober

Chciałabym się dowiedzieć czegoś na temat nazwisk: Faron, Farun, Fober. Z góry dziękuję.

Nazwiska Faron i Farun pochodzą od przezwiska, a to od gwarowego wyrazu pospolitego faron ‘piorun, przekleństwo na Śląsku”. Po raz pierwszy nazwa osobowa Faron została zanotowana w 1602 roku.

Dzis w Polsce mieszka 1701 osób noszących nazwisko Faron, najwięcej w byłym woj. nowosądeckim: 769, a najmniej w byłych woj.: ciechanowskim: 2, płockim: 2 i lubelskim: 1osoba.

Nazwisko Farun (-o- często przechodzi w –u- przed –n, stąd Farun) nosi w Polsce obecnie 13 osób w byłym woj. nowosądeckim: 12 i wałbrzyskim: 1 osoba.

Nazwisko Fober pochodzi od przezwiska, a to od łacińskiego wyrazu pospolitego faber ‘kowal, cieśla, rzemieślnik”. Obecnie nazwisko w tej postaci występuje również na terenie Niemiec. Prawdopodobnie do systemu języka polskiego nazwisko dotarło przez medium niemieckie.

Dziś w Polsce mieszka 286 osób noszących nazwisko Fober, najwięcej w byłym woj. bielskim: 236 osób, a najmniej w byłych woj.: piotrkowskim i suwalskim: po 1 osobie.

dr Elena Palinciuc

Kosno

Jaka jest etymologia nazwiska – Kosno?

Współcześnie nazwisko Kosno nosi 870 Polaków. Najwiecej osób o tym nazwisku mieszka w woj. radomskim (331) i kieleckim (197) (podział na województwa wg dawnego podziału administracyjnego). Nazwisko prawdopodobnie pochodzi od wyrazu pospolitego kosa. Już w okresie średniowiecza bylo wiele nazwisk od tego wyrazu. W roku 1489 zostało w dokumencie zapisane nazwisko w grafii Cozno, które można czytać Kosno albo Kosno przez miękkie -s-. Spotykamy też nazwiska Kosny obok Kosny przez miękkie -s-. Być może przezwisko, które potem stało się nazwiskiem oznaczało człowieka, który miał coś wspolnego z kosa lub koszeniem. Nazwisko Pana można też wywodzić od nazwy miejscowej. Są nazwy miejscowości Kosno (miękkie -s-) w okolicy Olsztyna i Szczytna. Pisownia -s- lub miękkiego -s- jest sprawą grafii (pisownia niemiecka -s-).

Nazwiska odmiejscowe są częste. Nazwisko oznaczałoby kogoś pochodzacego z miejscowości o tej nazwie.

prof. dr hab. Aleksandra Cieslikowa

Wysocki

Chciałbym się zapytac, czy Państwo są w stanie udzielić mi informacji, jakie herby były noszone przez rodziny Wysockich?

Przekazuję wiadomości o herbach noszonych przez rodziny Wysockich, wg Herbarza Polski Kaspra Niesieckiego, t. IX , Lipsk 1842.

1.Wysocki herbu Dryja, piszą się z Budzisławia w Wielkopolsce i na Kujawach. Stanisław z Budzisławia Wysocki, kasztelan biechowski.

2.Wysocki herbu Godzieba (pisownia Godziemba) pisali się Wysockimi z Dabia. Niektórzy przenieśli się do Księstwa Litewskiego i osiedli w oszmiańskim powiecie.

3. Wysocki herbu Kolumna z Księstwa Litewskiego.

4. Wysocki herbu Odrowąż z woj. ruskiego.

5.Wysocki herbu Mogiła w woj. wileńskim.

6.Wysocki herbu Ogończyk z Wielkopolski z Wysokiego. Tomisław de Wyssoki w r. 1382 podpisał konfederacje szlachty wielkopolskiej.

Wiadomości językowe (geneza nazwy) niektórych z podanych herbów (zapisanych w średniowieczu do XV w. ) znajdzie Pan w Słowniku etymologiczno-motywacyjnym staropolskich nazw osobowych, cz, 6 Nazwy heraldyczne, Kraków 1995. Przyporządkowanie nazwiska Wysocki poszczególnym nazwom miejscowym znajdzie Pan w cz. 3. tegoż słownika, pt. Odmiejscowe nazwy osobowe, Kraków 1997.

Nazwisko Wysocki jest wykazane w Dictionary of Surnames., jako częste nazwisko wsród Polaków poza granicami Polski. Podane jest jako nazwisko spotykane u Polaków i aszkenazyjskich Żydow.

Jak wspominaŁam poprzednio, w okresach późniejszych można było nazwać każdego mieszkańca wsi Wysokiej

lub innej, która ma w swej podstawie wyraz "wysoki" tym nazwiskiem. Niewykluczone, że wedlug modelu nazwsko na -ski utworzono tez nazwisko Wysocki i nadano je komuś, kto byl wysoki.

prof. dr hab. Aleksandra Cieslikowa

Pieniowska

Chciałbym prosić o wyjaśnienie pochodzenia nazwiska mojej babci, która nazywała się Pieniowska.

Trudno będzie wyjaśnić pochodzenie nazwiska Pana babci bez dotarcia do informacji, skąd Pieniowscy pochodzą. Pieniowskich w Polsce jest niewielu - 38 i pochodzą z Poznańskiego, Białostockiego, Kaliskiego i Rzeszowskiego. Wykluczyłabym związek z nazwą Pniewy - językowo trudne do przyjęcia. Nazwiska zgromadzone pod Pieniowski mogą mieć różną etymologię: zapisywacz opuścił k (częste nazwisko Pieńkowski), względnie mogło to być nazwisko utworzone od przezwiskowego Pień, Pienia, utworzone na wzór nazwisk na -ski. Liczne są tego typu nazwiska. Przymiotniki, które potem stawały się nazwiskami najczęściej były tworzone od dopełniacza lp., czyli pień, pnia, Pniewski, Pniowski. Nie zaręczę, że w okresie stabilizacji i zapisywania nazwisk ktoś nie powiedział Pieniowski w miejsce Pniowski. Bez dotarcia do miejsca pochodzenia indywidualnego nazwiska i okresu, w którym powstało trudno cokolwiek autorytatywnego powiedzieć. Pan dotarł do pierwszej poł. XIX w. m. Jarosław, czyli rzeszowskie podważa to pochodzenie od Pniew (miasto w Wielkopolsce, wieś w Bydgoskiem). Książki mówiącej o Pieniowskch nie znam. Nie ma ich w herbarzach, nie ma też w Słowniku staropolskich nazw osobowych, ale są formy zależne od Pień - Pieniow i Pieniowa fem.

prof. dr hab. Aleksandra Cieslikowa

Wszetrop

Czy istnieje takie imię Wszetrop?

Tak, Wszetrop jest dwuczłonowym imieniem słowiańskim, składającym się z dwóch elementów: wsze- i –trop. Imię to istniało w okresie staropolskim.

prof. dr hab. Barbara Czopek-Kopciuch

Tulik

Szanowni Eksperci! Chciałbym się zapytac, jaka jest etymologia naziwska Tulik i czy jest to nazwisko częste w Polsce?

Nazwiska Tulik używają dziś w Polsce 352 osoby (dane ze „Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych” opracowanego na podstawie bazy danych PESEL z końca 1990 r.). Nazwisko spotykane jest w zwartym pasie na południu kraju (od dawnego woj. krośnieńskiego i rzeszowskiego po jeleniogórskie – w sumie 168 osób). Najwięcej (106) osób mieszka jednak w byłym woj. Warszawskim. Następne (po względem częstości występowania nazwiska) są województwa: tarnowskie (80), szczecińskie (26), wrocławskie i opolskie (po 18), katowickie (17), legnickie (16), radomskie (14), krakowskie (11), olsztyńskie (7), gdańskie i łódzkie (po 6), pilskie i suwalskie (po 5), krośnieńskie i kaliskie (po 4), siedleckie (3), jeleniogórskie (2), kieleckie, rzeszowskie, nowosądeckie (po 1).

Nazwisko Tulik łączyć należy z podstawą tuł-, występującą w tułać się, stp. tuł ‘pochwa na strzały’, tulić (ze starszego tolić). Przyrostek –ik, podobnie jak w wyrazach pospolitych, wśród nazw osobowych tworzył postaci zdrobniałe.

prof. dr hab. Barbara Czopek-Kopciuch

Bajda, Bryndza, Capik, Klag, Kornuta Wałach, Wołoch, Baca, Batko, Dobosz, Gazda, Giermek, Juhas, Koczera, Wajda, Wojdyła, Butor, Byrda, Byrdak, Gunia, Harajda, Hutyra, Koliba, Koszar, Koszara, Machura, Maczuzak, Magierka, Pucira, Putyra, Rajda, Cibor, Foltyn, Walch, Magura, Fujara

Czy te nazwiska: (Bajda, Bryndza, Capik, Klag, Kornuta Wałach, Wołoch, Baca, Batko, Dobosz, Gazda, Giermek, Juhas, Koczera, Wajda, Wojdyła, Butor, Byrda, Byrdak, Gunia, Harajda, Hutyra, Koliba, Koszar, Koszara, Machura, Maczuzak, Magierka, Pucira, Putyra, Rajda, Cibor, Foltyn, Walch, Magura, Fujara) mają pochodzenie wołoskie?

Część nadesłanych przez Pana nazwisk może rzeczywiście mieć pochodzenie wołoskie. Przypomnę, że napływ Wołochów na tereny Karpat polskich miał miejsce od drugiej połowy XIV w. aż do w. XVII. Wędrując szlakami górskimi od Karpat rumuńskich, dotarli aż do Podhala i na Śląsk, mieszając się z

ludnością miejscową. Źródła historyczne podają, że w ciągu tych trzech wieków założono w Polsce ok. pięciuset kolonii wołoskich.

Oprócz faktów historycznych o wołoskim pochodzeniu nazwisk świadczy ich etymologia. Wyrazy pospolite, od których może pochodzić grupa nazwisk jest związana z terminologią pasterstwa górskiego. Niektóre z tych wyrazów, od których mogły powstać nazwiska są pożyczkami z języka rumuńskiego (np. bryndza, cap, klag, kornuty), niemieckiego (puciera, putera), węgierskiego (juhas). Mimo że pewne nazwiska pochodzą od wyrazów zapożyczonych, zostały one ukształtowane na gruncie języka polskiego.

Chcę zaznaczyć, że większość przysłanych przez Pana nazwisk pochodzi od przezwisk. Przezwiska powstawały w wyniku metafory, np. Bajdą (od staropolskiego wyrazu bajda 'bajarz, plotkarz') mógł być określany ten, który opowiadał plotki, kłamał.

Pochodzenia wołoskiego mogą być nazwiska: Bryndza (od bryndza 'rodzaj sera owczego'); Cap, Capik (od cap 'kozioł, baran'); Klag (od klag 'podpuszczka z żołądków jagniąt i cieląt używana do wyrobu bryndzy', ale też od niemieckiej nazwy osobowej Klag, ta od imienia Nicolaus); Kornuta (od kornuty 'o rogatej owcy, baranie'); Roman (w gwarze o Rumunie, może też od imienia Roman albo od miasta Roman w Rumunii); Sumera (w gwarze 'osioł, zwierzę juczne, leniwy koń' albo o głupim człowieku); Wałach, Wałaszek (od nazwy etnicznej Wałach, może też od wyrazu pospolitego wałach 'kastrowany samiec konia'); Wołoch (od Wołoch 'członek ludności pasterskiej Karpat pochodzenia romańskiego).

Niektóre nazwiska wskazują na wykonywane zajęcie, zawód: Baca (od baca 'stary pasterz'); Batko (zapożyczone z języka ukraińskiego, określa prawosławnego duchownego - batiuszkę); Dobosz (od dobosz 'grający na bębenkach); Gajda (od gajda 'grający na dudach' albo 'dudy'), Gazda (od gazda 'gospodarz, góral', też właściciel gospodarstwa rolnego, właściciel owiec); Giermek (od giermek 'paź, sługa'); Juhas (od juhas 'młody pasterz, owczarz); Koczera (od kacerz 'heretyk'); Wajda (od wajda 'dowódca'). Wojdyła (od węgierskiego wojda 'wojewoda', w staropolszczyźnie też od imienia na Woj-).

Wiele przysłanych przez Pana nazwisk może pochodzić od wyrazów używanych w języku gwarowym: Butor (od buta 'pycha, zarozumiałość', też o człowieku pysznym, zarozumiałym albo "beczka przecięta z uchami'; butować 'namiawiać, skłaniać ku czemu, zachęcać do czegoś'); Byrda, Byrdak (od byrda 'ładunek, ciężar dźwigany na plecach', też łóżko, legowisko albo 'kawał, gruda, bryła '); Gunia (od gunia 'odzienie męskie z sukna noszone przez górali'); Harajda (od hara 'dół na ziemniaki', też 'nędzna wódka'); Hutyra (od hutać 'myślić, zastanawiać się'); Koliba (od koliba 'szałas pasterski, bacówka'); Koszar, Koszara (od koszar 'odkryta, przenośna zagroda dla owiec', koszara 'duży okrągły kosz na sieczkę na dwa ucha'); Machura (od machulić 'chować przed

kimś, cyganić'); Maczuzak (od maczurzyć); Magierka (od magierka 'sukienna czapka typu węgierskiego'); Pucira, Putyra (od puciera albo putera 'naczynie drewniane na mleko, rzadziej na inne przetwory mleczne'); Rajda (od rajda

'rodzaj taczek bez desek', rajdać 'brzydko chodzić').

Nazwisko Cibor pochodzi od imienia złożonego Czścibor, którego człon pierwszy podlegał wachaniom fonetycznym: Czcibor, Cibor, Scibor. Po raz pierwszy nazwa osobowa Cibor została zanotowana w 1362 roku.

Nazwisko Foltyn pochodzi od niemieckich nazw osobowych Faltin, Foltin, Falt, a te od imienia Valentinus. Podobnie nazwisko Walch pochodzi od niemieckiej nazwy osobowej Walch, a ta od imion złożonych na Walch-. prawdopodobnie do systemu języka polskiego nazwiska Foltyn i Walch dotarły przez medium

niemieckie (niemiecka kolonizacja).

Nazwisko Wlach pochodzi od nazwy osobowej na Wła-, typu Władysław. Nazwa osobowa Wlach została po raz pierwszy zanotowana w 1419 roku.

Nazwisko Magura pochodzi od nazwy miejscowości Magura (częste na Pogórzu).

Nazwisko Fujara mogło niegdyś określać człowieka grającego na fujarze albo podobnego do fujary, czy też niedołęgę.

Głębsza analiza przysłanych przez Pana nazwisk wskazuje, że większość nazwisk jednak nie jest pochodzenia wołoskiego.

Polecam Panu Słownik nazw osobowych i elementów identyfikacyjnych Sądecczyzny XV-XVII w. Józefa Bubaka, nazwiska ludności dawnego starostwa nowotarskiego tego samego autora, Nazwiska Polaków Kazimierza Rymuta,

Terminologię polskiego pasterstwa górskiego Wandy Herniczek-Morozowej, Słownik gwar polskich oprac. przez Pracownię Dialektologii Polskiej Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie, który został wydany do litery D.

W Sanoku specjalistą od Wołochów jest p. Jerzy Czajkowski, były dyrektor skansenu.

dr Elena Palinciuc

Nazwisko Badera

Witam serdecznie, interesuje mnie etymologia mojego nazwiska - Badera (od dłuższego czasu szukam jej bezskutecznie). Dziękuję i pozdrawiam

Nazwiska Badera nie można objaśnić na gruncie języka polskiego. Podstawa nazwiska może pochodzić od niemieckiej nazwy osobowej Bader, Bäder, ta od niemieckiego apelatywu (nazwy pospolitej) Bader 'właściciel łaźni, kąpieliska'. W średniowieczu do jego obowiązków należało nie tylko doglądanie kąpiących, ale i obcinanie włosów, bród, puszczanie krwi, stawianie baniek i rwanie zębów. Częste występowanie tej nazwy osobowej, niemieccy onomaści tłumaczą dużą popularnością tego zawodu, np. w Ragensburgu w pierwszej połowie XIV wieku było ponad 10 łaźni.

Dziś w Polsce mieszka 167 osób noszących nazwisko Badera, najwięcej w byłym województwie częstochowskim: 50 osób, katowickim: 51, sieradzkim: 9, słupskim: 10, a najmniej w byłym województwie: legnickim: 1 osoba, zielonogórskim: 1, toruńskim: 1 (dane na podstawie „Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych, tom I-X, wyd. K. Rymut, Kraków 1992-1994).

Agnieszka Wieczorek-Ostrowska

Etymologia i znaczenie nazwiska SZAJKOWSKI

Szanowni Panstwo,

Bede bardzo wdzieczny za wyjasnienie etymologii i znaczenie nazwiska SZAJKOWSKI.

Z gory dziekuje za pomoc.

Prof. Bogdan Szajkowski

Wielka Brytania

Szanowny Panie Profesorze!

Nazwisko Szajkowski prawdopodobnie pochodzi od nazwy miejscowej Szajki znajdującej się w powiecie mińskim na dawnych Kresach północno-wschodnich. Nazwa miejscowa jest notowana w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, pod. red. B. Chlebowskiego i W. Sulimirskiego, Warszawa 1890, t. XI, s. 769.

Nazwiska z formantem –ski (-owski) są w większości przymiotnikami od nazw miejscowych. W dawnej Polsce nazwiska tego typu wskazywały na właściciela wsi, miasta, ale też na mieszkańca pochodzącego z danej miejscowości, sprawującego w tej miejscowości jakąś funkcję czy godność.

Obecnie w Polsce mieszka 491 osoba o nazwisku Szajkowski, najwięcej w powiecie: warszawskim (73), a także w Poznaniu (45) i powiecie poznańskim (35). Reszta osób o tym nazwisku zamieszkuje różne części Polski.

dr Elena Palinciuc

Chodun, Choduń; Dzik; Nowosad; Bodio

Jaka jest etymologia nazwisk Chodun, Choduń; Dzik, Nowosad, Bodio

Witam,

Nazwisko Chodun, Choduń może pochodzić od gwarowego słowa chodun 'dobry piechur' lub od podstawy chod-, np. chodzić, chód z sufiksem -un, -uń. Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych (K. Rymuta, PAN IJP, Kraków, 1992, tom II C-D, s. 93), informacje opracowane na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności) notuje nazwisko Choduń (307) oraz Chodun (265).

Nazwisko Dzik można motywować apelatywem dzik, w Polsce nosi je 4110 osób (dane także według Słownika nazwisk...s. 651), najliczniej w byłym (do 1999 r.) woj. radomskim - 423 os., w byłym woj. warszawskim - 288 os., w byłym woj. kieleckim - 272 os., w byłym woj. katowickim - 215 os.

Nazwisko Nowosad jest złożeniem składającym się z nowo+sadzić i oznacza kogoś nowoosiadłego. W Polsce jest bardzo liczne, nosi je 3265 osób (dane wg Słownika nazwisk...1993, t. VI Ł-N, s. 655), najliczniej występuje w byłym woj. zamojskim - 935 osób.

A nazwa osobowa Bodio prawdopodobnie jest skróceniem hipokorystycznym od im. Bodzisław. Nazwisko to nosi w Polsce 257 osób (Słownik...1992, t. I A-B, s. 385), najliczęściej w byłym woj. chełmińskim.

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Kusiak

Jaka jest etymologia mojego nazwiska Kusiak

Kusiak jest częstym nazwiskiem. Współcześnie występuje w Polsce ponad 5190 razy we wszystkich regionach Polski (najwięcej nosicieli tego nazwiska mieszka w dawnym woj. kieleckim). Kusiak może pochodzić od przezwisk a one od wyrazów pospolitych. Podstawą nazwska może być "kusy" `krótki', ale też może pochodzić od kusić lub od staropolskiego kus=kęs. Od podstawy kus- pochodzi wiele polskich nazwisk. Sufiks -ak mógł w najdawniejszym okresie oznaczać syna Kusa lub Kusego. Póżniej przezwisko Kusiak mogło przechodzić w nazwisko. Kusiak w gwarch oznacza nazwę grzyba.

prof. Aleksandra Cieślikowa

Matyba

Bardzo proszę o wyjaśnienie pochodzenia nazwiska Matyba.

Nazwisko Matyba może pochodzić o skróconego imienia chrześcijańskiego Mat, to od Maciej, Mateusz, imion biblijnych notowanych w Polsce od wczesnego średniowiecza. Od podstawy Mat pochodzi bardzo wiele nazwisk, ale z przyrostkiem -yba mało.

Dziś w Polsce mieszka 154 osób noszących nazwisko Matyba, najwięcej w byłym województwie kaliskim: 57 osób, poznańskim: 27, wrocławskim: 9, a najmniej w byłym województwie: katowickim: 8 osób, konińskim: 1, zielonogórskim: 7 (dane na podstawie „Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych, tom I-X, wyd. K. Rymut, Kraków 1992-1994).

Agnieszka Wieczorek-Ostrowska

Niewrzyt, Niewrzyd

Uprzejmie proszę o wyjaśnieni mi etymologii tej nazwy osobowej, występującej w XVI i XVII wieku jako przydomek szlachecki na Mazowszu Płockim, a wcześniej także jako imię, pisane Niewrit.

Z poważaniem

Karol Dobrzeniecki

Nazwa osobowa dawniej mogła pełnić różne funkcje. Jedynie tekst może rozstrzygnąć niekiedy o funkcji. Nazwa osobowa Niewrzyd (grafia: Niewrit, ale i Newryd, Newrzid) według zapisów zamieszczonych w Słowniku staropolskich nazw osobowych występowała w funkcji imienia (jedno określenie). Zapisy pochodzą z Mazowsza, z początków wieku XV, ale znajdujemy też zapis z wieku XIII. Prawdopodobnie imię jest spolonizowaną formą niemieckiego Neufrid > Niefrid >Niewrzyd. Nie wykluczam pochodzenia odprzezwiskowego Niebrzyd, por. brzydki, (-b- mogło przejść w -w-), por. też Zebrzyd, Zebrzydowice. Ta druga etymologia jest o tyle prawdopodobna, że na Mazowszu częściej można zauważyć wpływy wschodnie niż niemieckie. Współcześnie "Niewrzyd" nie występuje ani jako imię, ani jako nazwisko.

prof. Aleksandra Cieślikowa

Pochodzenie nazwiska Duszkowski

Dzien dobry. Bardzo prosze o porade. Chodzi o nazwisko mojego pradziadka Duszkowski. Posiadam rodzinne dokumenty w ktorych figuruje inna odmiana: Dusztkowski i Duksztkowski. Czy to jest polonizacja nazwiska pochodzenia nadbaltyckiego? Jaka jest najbardziej poprawna forma?

Z gory dziekuje

J Klijanienko

Nazwisko Duszkowski jest przekształceniem nazwiska Duksztowski (w wersji pierwotnej było ono trudniejsze do wymówienia) i oznacza człowieka pochodzącego z miasteczka Dukszty, położonego na terenie dzisiejszej Litwy (obecna nazwa Duksztas) w dawnym pow. wileńskim. Jest to nazwisko rzadkie – obecnie w Polsce zanotowane są tylko trzy tak nazywające się osoby.

dr Elżbieta Supranowicz

Nazwisko Klijanienko

Dzien dobry, zwracam sie ponownie, tym razem z prosba o analize mojego wlasnego nazwiska: Klijanienko. Spotkalem sie z opiniami ze jest to rusyfikacja polskiego nazwiska Kiljanski.

Serdecznie dziekuje.

J Klijanienko

Szanowny Panie. Niewiele osób współcześnie nosi nazwisko Klijanienko, bo tylko 6. Rozmieszczenie nosicieli na zachodzie Polski świadczy o kresowym pochodzeniu nazwiska. Sądzę, że nazwisko pochodzi od imienia Kilian + sufiks (wschodnioslowiański) -enko. Nazwisko o brzmieniu Kilian jest powszechne w Polsce - nosi je 3232 osoby. Imię Kilijan, Kilian występowało w źródłach staropolskich, ale i w wiekach późniejszych również w funkcji nazwiska. Imię to najprawdopodobniej jest pochodzenia irlandzkiego, ale występowało w różnych regionach Polski, też na Kresach. Nazwisko Klijanienko jest najprawdopodobniej błędnie zapisane (zamiast Kilijanienko). Stwierdzenie, że Kiljański mylnie był zapisany jako Klijanienko wymagałoby dowodu tekstowego (ten sam człowiek musiałby być nazywany Kiljański i Klijanienko). Nazwisko Kiljański nosi w Polsce 769 osób. Dwie nazywają sie Kiljański vel Kilijańczyk. W okresie, w którym nazwiska stawały się stabilne, obowiązkowe i oficjalne zapisujący je urzędnicy często popełniali błędy i tak najprawdopodobniej było w przypadku Pana nazwiska.

prof. Aleksandra Cieślikowa

Pochodzenie nazwiska

Dzień dobry! Chciałabym dowiedzieć się czegoś na temat pochodzenia, a także znaczenia mojego nazwiska: Chwedoruk. Często spotykam się z opinią, że jest ono pochodzenia ukraińskiego, ponieważ ma końcówkę -uk. Czy wszystkie nazwiska z tego typu końcówką rzeczywiście są ukraińskie? A może jest to jedynie pewne generalizowanie? Moja rodzina pochodzi z regionu, gdzie spotyka się wiele nazwisk zakończonych na -uk (południowe Podlasie, powiat łosicki, województwo mazowieckie). Poza tym interesuje mnie znaczenie tego nazwiska. Łatwo jest mi określić, co znaczy np. nazwisko Kwiatkowski, natomiast ze znaczeniem własnego mam pewien problem. Proszę o pomoc w tej sprawie. Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

Nazwisko Chwedoruk jest rzeczywiście pochodzenia wschodniosłowiańskiego (niekoniecznie ukraińskiego). Wskazuje na to zarówno podstawa, jak i sufiks nazwiska. Nazwisko pochodzi od imienia wschodniosłowiańskiego Chw(i)edor, w Polsce imię brzmi Teodor.

W antroponimii polskiej sufiks –uk (z wariantem –czuk) uznaje się za przyrostek pochodzenia wschodniosłowiańskiego, ale jego geneza wiąże się także z elementami językowymi pochodzenia turecko-tatarskiego lub też bałtosłowiańskiego. Na Podlasiu formant ten wykorzystywano do tworzenia hipokorystycznych form imion, patronimików, przydomków oraz gwarowych form odojcowskich. Pełnił też funkcję strukturalną tworząc lub „ulepszając” nazwiska chłopów. Na temat sufiksu –uk polecam artykuł: Dacewicz L., 2006, Rola sufiksu –uk w kulturze nazewniczej Podlasia, [w:] K. Rymut, K. Skowronek, B. Czopek-Kopciuch, M. Malec (red.), Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata, Kraków, s. 157-162. Niewątpliwie obecnie sufiks –uk jest jednym z najpopularniejszych formantów słowotwórczych w postaciach polskich nazwisk.

Obecnie w Polsce mieszkają 1054 osoby noszące nazwisko Chwedoruk, najwięcej w powiecie: łosickim (305) i bialskim (285).

dr Elena Palinciuc

Wierzyńska

Jaka jest etymologia mojego nazwiska – Wierzyńska?

Szanowna Pani!

Nazwisko Wierzyńska jest formą żeńską utworzoną od nazwiska w postaci męskiej Wierzyński za pomocą końcówki fleksyjnej –a. Nazwisko Wierzyński prawdopodobnie pochodzi od nazwy miejscowej Wierzno (dzisiaj Wielkie Wierzno) znajdującej się w województwie warmińsko-mazurskim (gmina Frombork).

Nazwiska z formantem –ski są w większości przymiotnikami od nazw miejscowych. W dawnej Polsce nazwiska tego typu wskazywały na właściciela wsi, miasta, ale też na mieszkańca pochodzącego z danej miejscowości, sprawującego w tej miejscowości jakąś funkcję czy godność.

Obecnie w Polsce mieszka 215 osób o nazwisku Wierzyński (102)/Wierzyńska (113), najwięcej powiecie pszczyńskim (21), w Zabrzu (21) i Lublinie (19). Reszta osób o tym nazwisku zamieszkuje różne części Polski.

dr Elena Palinciuc

Bondarenko

Witam serdecznie. Jak jest etymologia mojego nazwiska Bondarenko. Zdaje się że jest nazwisko pochodzenia ukraińskiego.

Nazwisko Bondarenko z pewnością ma ukraińskie albo białoruskie pochodzenie, wskazuje na to zarówno podstawa, jak i formant. Pana/Pani nazwisko jest odprzezwiskowe (jak liczna grupa polskich nazwisk), pochodzi od nazwy osobowej Bondar, ta z kolei od ukraińskiego bądź białoruskiego wyrazu pospolitego bondar, po polsku ‘bednarz’. W języku ukraińskim i białoruskim forma Bondarenko była określeniem syna bednarza.

Nazwy osobowe na –ko (i warianty, np. –enko) nie stanowią w polszczyźnie typu rodzimego. Do polszczyzny nazwy na –ko (oraz –o) weszły dwoma pokrewnymi szlakami: właśnie przez język ukraiński oraz białoruski z litewskim. W języku ukraińskim od najdawniejszych czasów formant ten jest jednym z najproduktywniejszych formantów imieniotwórczych. W okresie staropolskim sufiks –ko mógł być wynikiem latynizacji, ale też ekspresji.

Obecnie w Polsce mieszka 298 osób noszących nazwisko Bondarenko, najwięcej w powiecie: żarskim (23), warszawskim (18), a także Lublinie (17) i Słupsku (17).

dr Elena Palinciuc

Nazwisko Wącławski

Szanowna Poradnio!

Chciałbym poznać etymologię mojego nazwiska - Wącławski. Dodam, że najstarsi, znani przodkowie o tym nazwisku, pochodzili z ziemi krakowskiej. Dziękuję i pozdrawiam

Nazwisko Wącławski jest przekształceniem nazwiska Więcławski – właściciel lub ktoś pochodzący ze wsi Więcławice w dzisiejszym woj. małopolskim (gm. Michałowice k. Krakowa). Więcławscy herbu Sulima pojawiają się w źródłach już w XV w. (Stanisław w 1459 r. i Jakub w 1469 r.). Rodzina Pana wywodzi się więc rzeczywiście z ziemi krakowskiej. W dzisiejszej Polsce nazwisko w wersji Wącławski występuje niezbyt licznie (65 osób z czego większość – 39 osób w krakowskim), zaś w wersji Więcławski o wiele liczniej (1521 osób).

dr Elżbieta Supranowicz

Jagiełło

Uprzejmie proszę o wyjaśnienie pochodzenia i znaczenia nazwiska Jagiełło.

Weronika Rożek

Szanowna Pani,

Jagiełło to imię litewskie, które w języku polskim utrwaliło się jako nazwisko. Nosił je założyciel dynastii jagiellońskiej, który z pochodzenia był właśnie Litwinem a na chrzcie przyjął imię Władysław. Różni badacze różnie interpretują etymologię tego imienia. W okolicach Wilna i Kowna czyli na terenach tzw. Auksztoty, litewska postać tego imienia, zachowana w nazwiskach i w odimiennych nazwach miejscowych brzmi Jagaila, w Augustowskiem i na Żmudzi - Jogaila (chodzi tu o różnicę dialektalną). Ta druga postać jest formą podstawową i pod względem budowy jest to imię złożone, składające się z cząstki Jo i cząstki gaila-. To Jo- zostało zestawione ze słow. ja-, występującym w staroruskim imieniu Ja-wołod, natomiast druga część imienia gail- jest tą samą częścią, która pojawia się w rzeczowniku gaila 'żal', przymiotniku gailus 'litościwy; gryzący, ostry, gorzki i w czasowniku gaileti 'żałować'.

Inna etymologia imienia Jagiełło wywodzona jest z jęz. białoruskiego Jagel, Jagela [jahel, [jahela], które jest wersją im. cerkiewnego = Eliasz. Spolszczeniem [jahel] jest staropolska forma Johel, jeszcze inna pochodzi od litewskiego *Jati-gaila 'Uzsidegelis joti, Smarkus jojikas' w znaczeniu 'miłośnik jazdy, szybki jeździec'. Nazwisko to jest w Polsce bardzo popularne, nosi je 8898 osób. Najliczniej pojawia się w byłym (do 1999 r.) woj. warszawskim - 1109, w byłym woj. radomskim - 849, w byłym woj. łodzkim - 728 (dane ze Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych, K. Rymut, PAN IJP, Kraków, 1993, tom IV H-Kl, s. 250), informacje opracowane na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności). To tyle, łączę pozdrowienia

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Sobik?!

Dzień dobry! Nazywam się Jolanta Sobik i poszukuję znaczenia mojego nazwiska, ale bez skutku. Wiem, że występuje już w Bulli Gnieźnieńskiej z 1136r. Jest tam wymienione wśród listy łagiewników. Wiem, że moja rodzina mieszka na Śląsku od XVIIIw. Przez cały czas w tym samym miejscu, to jest koło Boguszowic Starych, leżących niedaleko Rybnika. Tam też zajmowała się młynarstwem. Młyn należał do nas aż do 1870r. Wiem, że w całej Polsce jest dużo ludzi o tym nazwisku, jednak nie mogę nigdzie znaleźć jego znaczenia. Z góry dziękuję za pomoc.

Nazwisko Sobik pochodzi od imienia Sobik, będącego zdrobnieniem od dawnych słowiańskich imion Sobiesław, Sobiebor, Sobiemir lub od chrześcijańskiego imienia Sebastian. We wspomnianej przez Panią Bulli Gnieźnieńskiej imię to występuje w wersji Subik.

W naszych materiałach występuje w r. 1415 Sobik z Sobikowa w okolicach Czerska na Mazowszu, zaś w dzisiejszej Polsce nazwisko to nosi 2000 osób, z czego najwięcej, bo aż 1587 w woj. katowickim (co zgadza się z Pani wiadomościami o pochodzeniu rodziny).

dr Elżbieta Supranowicz

nazwisko

Witam z nadzieją, że Państwo mi pomogą. Mam dość niespotykane nazwisko (KLEJBUK) i zapewne z tego powodu wciąż jestem pytana o jego pochodzenie. Niestety, nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie... Czy mogę liczyć na jakąś pomoc?

Załączam pozdrowienia, Beata Klejbuk

Szanowna Pani,

Podane przez Panią nazwisko Klejb-uk prawdopodobnie pochodzi od niem. kleiben 'lepić z gliny' z formantem -uk (z pochodzenia ukraiński). Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych (K. Rymuta, PAN IJP, Kraków, 1993, tom IV H-KL, s. 654), informacje opracowane na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności) notuje nazwisko Klejbuk. Najliczniej występuje ono w byłym woj. (do 1999 r.) białostockim - 60 osób, nielicznie w byłym woj. gdańskim, koszalińskim - 8 os., także poznańskim - 6 os., elbląskim i wałbrzyskim - pojawia się raz. To tyle. Łączę pozdrowienia

dr Małgorzata Magda-Czekaj

Dziwne nazwisko

Witam! Moje nazwisko brzmi Dziądziak. Są osoby, które nazywają się Dziondziak i Dziedziak. Próbowałem ustalić znaczenie nazwiska, ale niestety nic z tego nie wyszło. Kłopot jest z pierwszym członem. Proszę o pomoc. Pozdrawiam

Szanowny Panie,

Nazwisko Pana: Dziądziak,jak i liczne odmianki fonetyczno-graficzne nazwiska, np. Dziędziak, Dziondziak pochodzą od przezwiska Dzięda a to przezwisko od wyrazu pospolitego (gwarowego) dziędzieć `głos, jaki wydaje skowronek' . Wyraz dziędzieć jest dżwiękonaśladowczy. Współcześnie to nazwisko w brzmieniu i pisowni Dziądziak nosi 148 osób. Najwięcej, bo 103, mieszka w Suwalskiem. Wyraz dźwiękonaśladowczy mógł być znany na różnych terenach. Współczesne rozmieszczenie nosicieli nazwiska świadczą, iż pochodzi ono z Kresów Północnych. Forma z sufiksem -ak pierwotnie mogła oznaczać syna kogoś o nazwisku Dzięda albo przezwisko. Nazwisko mogło też zostać utworzone na wzór wyrazów z sufiksem -ak.

prof. Aleksandra Cieślikowa

Zborów

Szanowne Panie,

Poniżej wklejam pytanie,które przyszło do mojej poradni. Okienko niżej - adres mailowy pytającego.

Serdecznie pozdrawiam - Mirosław Skarżyński

"Zborów. Jakie jest pochodzenie, znaczenie nazwy miejscowości w powiecie kaliskim - Zborów? Dziękuję, pozdrawiam"

Pierwszy zapis dotyczący wsi Zborów w powiecie kaliskim, w gminie Żelazków pochodzi z roku 1433 i brzmi Zborowo. Nazwa pochodzi od nazwy osobowej Zbor. Do drugiej połowy XVIII wieku obserwujemy w zapisach formy zarówno z sufiksem –owo, jak i –ów. Nazwa oznaczała pierwotnie miejscowość należącą do Zbora. Ostatecznie utrwaliła się postać nazwy Zborów. Współcześnie na terenie Polski występują cztery miejscowości o nazwie Zborów, z czego dwie w województwie wielkopolskim, jedna w łódzkim i jedna świętokrzyskim. Dopełniacz nazwy brzmi Zborowa, miejscownik Zborowie, przymiotnik zborowski

mgr Paweł Dudek

Nazwisko Jancarczyk

Witam

Za poradą Rady Języka Polskiego, zwracam się do Państwa z takim pytaniem:

W książce Kazimierza Rymuta, 'Nazwiska

Polaków. Słownik historyczno -etymologiczny', Wydawnictwo Naukowe DWN Kraków 2001 jest napisane, że nazwisko "Jancarczyk" pochodzi od: janczar "żołnierz piechoty tureckiej".

Czy mogą Państwo mi pomóc w ustaleniu dlaczego nadano właśnie komuś takie nazwisko?

Przy czym zauważyłem, że jest bardzo mała liczba osób o tym nazwisku w

Polsce.

Z wyrazami szacunku

Piotr Jancarczyk

Nazwiska mogą pochodzić od nazw miejscowych, przezwisk (najczęściej w ich funkcji występują wyrazy pospolite) i od imion. Najliczniejszą grupę nazwisk stanowią nazwiska odprzezwiskowe.

Nazwisko Janczarczyk może pochodzić od apelatywu (wyrazu pospolitego) janczar „żołnierz wyborowej piechoty tureckiej (z pochodzenia chrześcijanin wychowany od dziecka w Turcji)”. Nazwisko zostało utworzone często występującym przyrostkiem -czyk, o charakterze patronimicznym i deminutywnym, który mógł wyrażać relacje: rodzic-dziecko, ale także mógł mieć funkcje zdrabniającą. Trudno dziś jednoznacznie ustalić dlaczego komuś nadano takie przezwisko, które potem przeszło w dziedziczne nazwisko. Przezwiska mogły powstawać w wyniku metafory, np. „ktoś był w czymś podobny do janczara”, itp.

Agnieszka Wieczorek-Ostrowska

Nazwisko

Bardzo bym prosił o wyjaśnienie pochodzenia mojego nazwiska - Raś

Nazwisko RAŚ pochodzi od nazwy osobowej Raś, ta od imion złożonych typu Rasław, Radosław. „Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych” (tom VIII, wydany przez K. Rymuta w 1994 r.) notuje 1730 osób o tym nazwisku, które występuje w różnych regionach Polski. Najczęściej notowane było w dawnych województwach: tarnowskim (316 osób), kaliskim (172 osoby), krakowskim (168 osób), katowickim (136 osób) i krośnieńskim (128 osób). Najmniej nosicieli tego nazwiska zamieszkuje na terenach północno-wschodnich; w dawnym woj. elbląskim i olsztyńskim (16 osób), także w woj. bielskim i słupskim oraz w woj. białostockim i lubelskim (11 osób).

Elżbieta Borysiak

Etymologia nazw miejscowosci

Witam:) mam olbrzymi problem ze znalezieniem etymologii nazw miejscowosci takich jak(Pszczyna,Wisła,Bielsko-Biała,Cieszyn,Wilkowice,Meszna,Szczyrk,Żywiec) z gory dziekuje za pomoc pozdrawiam:)

PSZCZYNA- Miasto w województwie śląskim; nazwa występuje w dokumentach od 1302 r. Jest nazwą ponowioną z nazwy rzecznej Pszczyna, (dziś Pszczynka). Dawne brzmienie nazwy rzeki jest sporne; mogło brzmieć Blszczyna od bleszcz- o znaczeniu ‘błyszczeć’ czyli ‘błyszcząca woda’ albo Plszczyna od plszcz- o znaczeniu pluskać czyli ‘woda pluskająca’. Niemiecka nazwa miejscowości to Pless. Dopełniacz nazwy brzmi Pszczyny, miejscownik w Pszczynie, przymiotnik pszczyński.

WISŁA- Miasto w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim; nazwa notowana w dokumentach już od 1643 r. Jest to nazwa ponowiona ze starej nazwy rzecznej, która z kolei pochodzi od indoeuropejskiego pierwiastka *veis-:vis- o znaczeniu ‘ciecz, płyn, woda’ *Vis-la→Wisła. Po niemiecku Weichsel. Dopełniacz nazwy brzmi Wisły, miejscownik w Wiśle, przymiotnik wiślański. Współcześnie na terenie Polski występują jeszcze trzy miejscowości o tej nazwie, wszystkie znajdują się na Śląsku.

BIELSKO-BIAŁA- Miasto w województwie śląskim; dawniej były to dwie miejscowości, które połączono administracyjnie w 1951 r. Nazwa Bielsko występuje w dokumentach od 1312 r, natomiast Biała od 1845 r. Obie nazwy są związane z nazwą rzeki Biała, która przepływa przez miasto. Nazwę Bielsko utworzono od nazwy rzeki Biała, za pomocą sufiksu –sko. Nazwa Biała jest równobrzmiąca z nazwą rzeki. Po niemiecku miejscowość nosiła nazwę Bielitz. Dopełniacz nazwy brzmi Bielska-Białej, miejscownik w Bielsku-Białej, przymiotnik bielsko-bialski.

CIESZYN- Miasto w województwie śląskim; nazwa notowana od 1155 r.; została utworzona od nazwy osobowej Ciecha lub Ciesza za pomocą sufiksu –in. Nazwa oznaczała pierwotnie ‘miejscowość należącą do Ciecha lub Ciesza’. Niemiecka nazwa miejscowości to Teschen. Dopełniacz nazwy brzmi Cieszyna, miejscownik w Cieszynie, przymiotnik cieszyński. W Polsce są jeszcze trzy wsie o tej nazwie.

WILKOWICE- Wieś w województwie śląskim, powiecie bielskim; nazwa notowana już od 1253 r., została utworzona od nazwy osobowej Wilk za pomocą sufiksu –owice. Nazwa pierwotnie oznaczała ‘miejscowość należącą do Wilka’. Dopełniacz nazwy brzmi Wilkowic, miejscownik w Wilkowicach, przymiotnik wilkowicki. Współcześnie na terenie Polski występuje jeszcze 10 miejscowości o tej nazwie.

MESZNA – Wieś w województwie śląskim, powiecie bielskim, gminie Wilkowice; nazwa jest notowana od 1712 r. Jest to nazwa ponowiona z nazwy potoku Meszna, ta z kolei pochodzi od przymiotnika meszny czyli ‘związany z mchem, pokryty mchem, obfitujący w mech’. Dopełniacz nazwy brzmi Mesznej, miejscownik w Mesznej, przymiotnik meszeński. W Polsce są jeszcze dwie miejscowości o takiej nazwie.

SZCZYRK- Miasto w województwie śląskim, powiecie bielskim; nazwa występuje w dokumentach od 1688 r., pochodzi od staropolskiego wyrazu szczerk, szczerek oznaczającego ‘glebę piaszczystą, żwir, rolę szczerkowatą czyli żwirowatą’, co wiąże się z położeniem topograficznym miejscowości. Dopełniacz nazwy brzmi Szczyrku, miejscownik w Szczyrku, przymiotnik szczyrecki.

ŻYWIEC – Miasto w województwie śląskim; nazwa notowana od 1327 r.; pochodzi od staropolskiego wyrazu żywiec oznaczającego żywopłot (za którym prawdopodobnie trzymano owce, gdyż dawniej była to wieś pasterska) lub trzodę, młodą zwierzynę’. Nie wykluczone, że nazwa miasta pochodzi od nazwy osobowej Żywek, ta z kolei od wyrazu żywy. Dopełniacz nazwy brzmi Żywca, miejscownik w Żywcu, żywiecki. Jest też przysiółek Żywiec pod Wadowicami.

mgr Joanna Chłądzyńska

Gehfeld

A co Państwo sądzą o nazwisku Gehfeld? Interesuję się genealogią mojej rodziny, ale niestety moje poszukiwania co do tego nazwiska - jego pochodzenia, nie są zbyt owocne. Mój dziadek - Gehfeld pochodzi z powiatu chełmińskiego, ale niestety nie wiem czy się tam urodził. Również tam jest największe skupisko tego nazwiska, choć nieliczne. Bardzo proszę o pomoc.

Szanowny Panie,

W odpowiedzi na Pańskie zapytanie dotyczące pochodzenia nazwiska Gehfeld wyjaśniam. co następuje:

Nazwisko Gehfeld pochodzi od nazwy wsi Gehfeld, pochodzenia niemieckiego. Dwie wsi Groß Gehfeld i Klein Gehfeld, położone na terenie dawnych Prus Wschodnich, po roku 1945 nazwane zostały Gil Wielki i Gil Mały i w granicach dzisiejszej Polski leżą w województwie warmińsko-mazurskim, powiecie ostródzkim (Ostróda). w gminie Miłomłyn. W XIV w. była to jedna wieś i nosiła nazwę Geilenfeld. W w XVI nazwę tę skrócono do postaci Geilfeld. W XVIII w. nazywała się Gehlfeldt. Z początku w. XIX nazwę tę skrócono jeszcze do postaci Gehfeld Pierwotna postać nazwy tych wsi Geilenfeld jest hybrydą prusko-niemiecką ‘pruskie gilin ‘głęboki’ + niemieckie feld ‘pole’. Niemcy jednak skojarzyli to pruskie gilin ze swoim gîl, dzisiaj geil ‘bujny (o rośliności) i w ten sposób n.m. Geilenfeld określała ‘pole o bujnej roślinności’.

Wywód ten jest o tyle potrzebny, że w bogatej, dostępnej w naszym Instytucie literaturze poświęconej nazwiskom niemieckim, na terenie samych Niemiec nazwisko Gehfeld nie występuje. Jest ono natomiast zaświadczone na terenie Polski. W roku 2002 było u nas 65 nosicieli tego nazwiska, głównie na terenie dawnych Prus. W pow. chełmińskim, skąd pochodził Pana dziadek, z tych 65 nosicieli było jednak zarejestrowanych, aż 15 nosicieli nazwiska Gehfeld ( w tym 7 mężczyzn i 8 kobiet) .

Niestety, w naszym Instytucie nie mamy materiałów, które mogłyby potwierdzić, czy zaprzeczyć temu, czy Pański dziadek urodził się w powiecie chełmińskim. Musiałby Pan tego szukać w archiwach Urzędów Stanu Cywilnego w tym powiecie.

To wszystko, co mogłem dla Pana zrobić.

dr Zygmunt Klimek

Nazwisko

Interesuje mnie etymologia nazwiska: Chwesiuk. Dziękuję za szybką odpowiedź. Pozdrawiam, M.Ch.

Nazwisko Chwesiuk jest pochodzenia wschodniosłowiańskiego, na co wskazuje zarówno podstawa, jak i sufiks. Nazwisko pochodzi od wschodniosłowiańskiego Chwes, formy skróconej imienia Chwedos, w Polsce imię brzmi Teodozjusz.

W antroponimii polskiej sufiks –uk (z wariantem –czuk) uznaje się za przyrostek pochodzenia wschodniosłowiańskiego, ale jego geneza wiąże się także z elementami językowymi pochodzenia turecko-tatarskiego lub też bałtosłowiańskiego. Na Podlasiu formant ten wykorzystywano do tworzenia hipokorystycznych form imion, patronimików, przydomków oraz gwarowych form odojcowskich. Pełnił też funkcję strukturalną tworząc lub „ulepszając” nazwiska chłopów. Na temat sufiksu –uk polecam artykuł: Dacewicz L., 2006, Rola sufiksu –uk w kulturze nazewniczej Podlasia, [w:] K. Rymut, K. Skowronek, B. Czopek-Kopciuch, M. Malec (red.), Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata, Kraków, s. 157-162. Niewątpliwie obecnie sufiks –uk jest jednym z najpopularniejszych formantów słowotwórczych w postaciach polskich nazwisk.

Obecnie w Polsce mieszka 550 osób o nazwisku Chwesiuk, najwięcej w powiecie: bialskim (149), łosickim (36) i Białej Podlaskiej (32). Inne osoby o tym nazwisku zamieszkują różne części Polski.

dr Elena Palinciuc

Odmiana nazwisk zakończonych na nko

Proszę o podanie odmiany nazwiska Karpienko.

Moja wersja:

M. Karpienko,

D. Karpienki,

C. Karpience,

B. Karpienkę,

N. Karpienkiem,

M. Karpience.

Czy poprawnie odmieniłem? Czy mogłoby być w N. Karpienką?

Jeśli to możliwe chciałbym również poznać etymologię nazwiska. Czy jest pochodzenia ukraińskiego?

Pozdrawiam

Piotr Karpienko

Szanowny Panie!

Narzędnik od nazwiska Karpienko brzmi: z Karpienką, w innych przypadkach są podane prawidłowe formy. Oczywiście podana przez Pana odmiana należy do nazwisk męskich. Chcę zaznaczyć, że nie odmieniają się natomiast nazwiska żeńskie na –o.

Prawdopodobnie nazwisko Karpienko pochodzi od imienia chrześcijańskiego Karp (z gr. Kárpos) używanego w Kościele prawosławnym [sic!], co może wskazywać na wschodniosłowiańskie pochodzenie nazwiska. Nazwisko to również może być odprzezwiskowe i pochodzić od nazwy osobowej Karp, ta z kolei od wyrazu pospolitego ‘karp’.

Innym wyznacznikiem wschodniosłowiańskiego pochodzenia nazwiska Karpienko jest formant –enko. Nazwy osobowe na –ko (oraz warianty, np. –enko) nie stanowią w polszczyźnie typu rodzimego. Do polszczyzny nazwy na –ko weszły dwoma pokrewnymi szlakami: właśnie przez język ukraiński oraz białoruski z litewskim. W języku ukraińskim od najdawniejszych czasów formant ten jest jednym z najproduktywniejszych formantów imieniotwórczych. W okresie staropolskim sufiks –ko mógł być wynikiem latynizacji, ale też ekspresji.

Obecnie w Polsce mieszka 68 osób noszących nazwisko Karpienko, najwięcej w powiecie: bielskim (9) i warszawskim (8), najmniej w Lublinie i powiecie inowrocławskim.

dr Elena Palinciuc

etymologia nazwisk

Witam! Jaka jest etymologia nazwisk Prusinowski i Duda ? Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

Nazwisko Prusinowski prawdopodobnie pochodzi od nazwy miejscowej Prusinowo (dziś Prusinów, dawne województwo kaliskie, gmina Żerków w Wielkopolsce) albo też od nazwy miejscowej Prusinowice (dziś Prusinów, dawne województwo ciechanowskie, gmina Świercze Koty na Mazowszu).

Nazwiska z formantem –ski są w większości przymiotnikami od nazw miejscowych. W dawnej Polsce nazwiska tego typu wskazywały na właściciela wsi albo też na mieszkańca pochodzącego z danej miejscowości, sprawującego w tej miejscowości jakąś funkcję.

Obecnie w Polsce mieszka 2005 osób o nazwisku Prusinowski (997)/Prusinowska (997), najwięcej powiecie: kolneńskim (159), pułtuskim (103), piskim (97) i warszawskim (83).

Nazwisko Duda jest odprzezwiskowe, jak bardzo wiele nazwisk w Polsce. Przezwisko Duda pochodzi od wyrazu pospolitego duda, który oznaczał instrument muzyczny, ale też muzykanta grającego na dudach. Pierwotnie Dudą mógł być określany np. grajek.

Duda jest bardzo częstym nazwiskiem. Współcześnie występuje 37004 razy we wszystkich regionach Polski. Najwięcej osób o tym nazwisku mieszka w Krakowie (933), a także powiecie: tarnogórskim (659), warszawskim (654), nowosądeckim (648) i będzińskim (564). Inne osoby o tym nazwisku zamieszkują różne części Polski.

dr Elena Palinciuc

PACHLIŃSKI.

Wiadomym mi jest, że moje nazwisko: "Pachliński", doczekało się opracowania etymologicznego w pracy prof. Kazimierza Rymuta pt. "Nazwiska Polaków", Tom II, L-Ż, str. 196.Miało ono wystąpić w roku 1516. Proszę, o udzielenie mi następującej informacjii: czy istnieje możliwość ustalenia, na podstawie jakiego żródła prof. Rymut tę właśnie informację zamieścił? Czyli, gdzie i w jakim dokumencje ono wytąpiło- właśnie w roku 1516 ? Chciałbym móc się z nim zapoznać... .

Nazwisko Pachliński widnieje w słowniku Nazwiska Polaków. Autor słownika, profesor Rymut podał datę 1516 r. na podstawie pracy Sławomira Gali, Polskie nazwy osobowe z podstawowym -l-/-ł- w części sufiksalnej, Łódź 1985. Ten z kolei powołuje się na pracę Kozierowskiego, Badania nazw topograficznych archidiecezji poznańskiej 1916, tom III s. 698. W pracy Kozierowskiego jest to nazwa stawu, pochodząca prawdopodobnie od nazwiska właściciela. Trudno stwierdzić dokładnie od kiedy nazwisko to jest notowane; skoro Kozierowski notuje nazwę stawu łączącą się z nazwą osobową, niewykluczone, że nazwa ta mogła występować wcześniej.

mgr Joanna Chłądzyńska

Niedzielski

Szanowni Państwo,

Uprzejmie proszę o podanie etymologii i znaczenia nazwiska Niedzielski.

Niedzielski – nazwisko notowane od 1470 r (Nicolaus Nyeczilsky), pochodzi od nazwy miejscowej Niedzieliska (dawne województwo tarnowskie, gmina Szczurowa) lub od nazwy osobowej Niedziela. Nazwisko niezbyt popularne, według danych PESEL z początku lat 90 7784 nosicieli, najwięcej z dawnego województwa warszawskiego (473). Było to nazwisko noszone przez przedstawicieli szlachty polskiej: Niedzielski herbu Laryssa z Galicji, herbu Prus, herbu Sas, herbu Szeliga, herbu Topór oraz herbu Pogoń.

mgr Joanna Chłądzyńska

Sudoł, Prytek

Proszę o etymologie nazwiska Sudoł i nazwiska Prytek. Z góry dziękuje

Nazwisko Sudoł pochodzi od staropolskiego wyrazu suchodół, suchdół oznaczającego wąwóz, dolinę pozbawioną wody bądź od nazwy miejscowości Suchodół, Sudoł (obecnie na terenie Polski istnieje kilkanaście miejscowości o tych nazwach). Według danych PESEL z 2002 roku w Polsce było 5360 nosicieli nazwiska Sudoł, najwięcej w dawnym województwie wrocławskim.

Nazwisko Prytek należy do grupy nazwisk odprzezwiskowych. Pochodzi ono od czasownika prytnąć ‘pierdnąć’ i utworzone zostało przy pomocy popularnego sufiksu -ek. Podstawę nazwiska łączyć można również z niemiecką nazwą osobową Prieth. Prytek jest nazwiskiem rzadkim, noszą je zaledwie 77 osoby – 72 w dawnym województwie rzeszowskim, 5 w katowickim (dane na podstawie danych PESEL za Słownikiem nazwisk używanych

w Polsce na początku XXI wieku K. Rymuta).

mgr Paweł Dudek

Gajos

Juz od jakiegoś dręczy mnie pytanie o pochodzeniu mojego nazwiska, Gajos. Czy to polskie nazwisko czy nie, i co ono w ogóle oznacza.

Nazwisko Gajos jest odprzezwiskowe, jak bardzo wiele nazwisk w Polsce. Podstawą przezwiska może być czasownik gaić ‘zielenić’, dawniej ‘otwierać sądy’ albo też wyraz pospolity gaj ‘zarośla’; wg danych z PESEL z początku lat 90 4029 nosicieli nazwiska, najwięcej w dawnym województwie kieleckim (1107).

mgr Joanna Chłądzyńska

Froński

Uprzejmie proszę o informację, jakie jest pochodzenie mojego nazwiska - Froński.

Nazwisko Froński zostało utworzone przyrostkiem -ski od niemieckiej nazwy osobowej Fron i oznaczałoby tego 'kto, pochodzi od Frona'. Nazwa osobowa jest formą pochodną od niemieckiej nazwy osobowej Frohn(e), która ma w swojej podstawie średnio-wysoko-niemiecki wyraz pospolity vrone, vron 'należący do pana', też 'goniec sądowy". W Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych, wydanym przez K. Rymuta w latach 1992–1994 (t. I–X) nazwisko Froński poświadczone jest 103 razy (m.in. Warszawskie: 2, Pilskie: 25, Jeleniogórskie: 12, Krakowskie: 4, Łódzkie: 1, Opolskie: 2, Kaliskie: 12, Częstochowskie: 9, Gdańskie: 5, Olsztyńskie: 7, Wałbrzyskie: 7, Poznańskie: 6, Suwalskie: 6, Wrocławskie: 5).

dr Iwona Nobis

pochodzenie i znaczenie nazwiska KLEBEKO

Witam,

chciałabym się dowiedzieć, czy nazwisko KLEBEKO ma pochodzenie polskie, (słyszałam, że francuskie, ale nie potrafię tego sprawdzić, od L'ebeko?)jakie jest znaczenie nazwiska i czy należy je odmieniać?np. pannie Klebekównie? W polsce jest obecnie 76 osób z tym nazwiskiem, rozproszenych po całym kraju, podobno emigracja wywiozła je do USA. Dziadkowie pochodzą z Ostrowca (WILNO), już teren Białorusi. W rodzinnej opowieści krąży wieść jakoby jakiś adiutan Napoleona ostał się po najeździe na Rosję? Wcześniejsze nazwiska przodków to m.in. Mileszko, Padalis, Wielb, może coś o tych nazwiskach wiadomo? One jeszcze występują w Polsce, Wielb - 7 osób, Mileszko około 20, Padalis nie pamiętam ile. Próbowałam dotrzeć choćby do strzępka informacji, ale nigdy nic nie otrzymałam. Bardzo proszę o jakiekolwiek wskazówki.

Pozdrawiam, A. Klebeko

Kraków, dnia 21 I 2009 r.

Szanowna Pani !

Oto moja odpowiedź na postawione przez Panią pytania odnośnie nazwiska KLEBEKO. W każdej rodzinie istnieje jakaś „opowieść” o przodkach oraz pochodzeniu nazwiska rodowego.

Nie ukrywam, że nazwisko nie jest proste do objaśnienia. Najważniejsza informacja przekazana przez Panią, która pomoże objaśnić nazwisko to ta, iż Dziadkowie pochodzą z Ostrowca z terenu przedwojennego województwa wileńskiego (dziś częściowo na Białorusi).

Pomocną jest też informacja o innych nazwiskach, spotykanych w Pani rodzinie — wszystkie one wskazują na litewsko-białoruską ich etymologię.

Nazwisko KLEBEKO — jak przypuszczam — zawiera sufiks -ko (o ocharakterze patronimicznym, wskazującym na potomka jakiegoś Kleba) jak w nazwisku Kościuszko. Odmienia się tak samo, a zatem Kościuszko, -ki, -ce, -kę, -ką, -ce, -ko. Natomiast problematyczna pozostaje podstawa znaczeniowa KLEB-. Prawdopodobnie można ją objaśnić w trojaki sposób, albo ma związek ze znaczeniem tym, co w litewskich nazw. Klebá, Kleibá (od kleĩbinti ‘iść, wlec się; ubierać się’), albo tym, co w litewskich nazw. Klebs, Klebá, porównaj wyraz lit. klebis ‘gadatliwy’ lub w litewskim nazwisku Klabỹs, Klabis, które pochodzi może od litewskiego wyrazu klabėti ‘turkotać, grzechotać; szczękać’, ‘trzeszczeć’, ‘paplać, gadać’, łotewskiego wyrazu klabis ‘grzechotka, kołatka; brzękadło’. Upraszczając wywód, nazwisko może pochodziłoby od przezwiska określającego ‘gadułę”. Niewykluczone też, że ma związek z litewskimi nazwiskami Klebaũskas, Klebaũšas, Klebãvičius, które są adaptacjami polskich nazwisk Chlebowski, Chlebosz, Chlebow. Wszystkie powyższe nazwiska (jak rownież przytoczone poniżej) uległy przekształceniom fonetycznym (a więc np. uproszczenie -ei- do -e-, zmiana ch na k) charakterystycznym przy przejmowaniu nazwisk z jżyka litewskiego do języka polskiego.

Forma panieńska jest taka jak Pani podaje — Klebekówna, z odmianą Klebekówny, Klebekównie, Klebekównę, Klebekówną, Klebekównie, Klebekówna.

Nazwisko MILESZKO — (= MIELESZKO), również z sufiksem -ko, jest wschodniosłowiańskiego pochodzenia od imienia Mełenty(j), a to z greckiego Μελέτιος (Mełentios) od greckiego wyrazu μελέτη (melete) ‘dbałość, staranie, pilność, troskliwość’ poprzez łacińską formę Meletius, i starocerkiewnosłowiańską Meleti.

Nazwisko PADALIS — por. białoruskie nazwisko Padoł (Падол), które wywodzi się od białoruskiego wyrazu padoł ‘dół sukni, poły’, także ‘nisko położone miejsce nad rzeką’, por. staropolski padół ‘nizina, dolina, wąwóz’, przenośnie ‘świat doczesny’. A zatem nazwisko może mówić o ‘człowieku, mieszkającym nad rzeką’. Nazwisko zostało zapewne przejęte z języka białoruskiego do litewskiego przez przystosowanie do nazwisk an -is, a potem do polskiego.

Nazwisko WIELB — przypuszczam, że ma związek z litewskimi nazwiskami Velbasỹs, Vìlba, Vilbasis od litewskiego wyrazu vilbėti ‘ćwierkać, szczebiotać, świergotać’ lub od vìlbinti ‘zwodzić, uwodzić, nęcić; budzić ze snu’, ‘zwlekać, ściągać’. Nazwisko pochodziłoby od przezwiska oznaczjącego ‘świergotka; marudę’.

dr Rozalia Przybytek

Waksmund

Od czego pochodzi nazwa miejscowości WAKSMUND (MIEJSCOWOŚĆ KOŁO NOWEGO TARGU).

Będę bardzo wdzięczna za udzielenie mi odpowiedzi.

WAKSMUND: wieś w woj. małopolskim (dawne woj. nowosądeckie), założona przez kolonistów niemieckich; nazwa notowana od 1334 roku, przyswojona do języka polskiego ze średnio-wysoko-niemieckiej postaci Wachsmunt, która pochodzi od was, wahs, wasse, wesse, wehse 'ostry' + -munt z łacińskiego mons, montis 'góra', oznaczała więc wieś położoną w pobliżu góry o ostrym wierzchołku. Niemiecką grupę spółgłoskową -chs- przejęto jako -ks-, w zakończeniu nazwy występuje wahanie un//on oraz nt//nd. Dopełniacz nazwy brzmi Waksmunda, przymiotnik: waksmundzki.

dr Iwona Nobis

Co oznacza moje nazwisko

Dzień dobry chciałbym się dowiedzieć od czego lub od kogo pochodzi moje nazwisko nazywam się Grzebieta.

Nazwisko Grzebieta pochodzi od przezwiska Grzebieta, które łączy się z podstawą grzeb-, por. grzebać, grzebień, grzebło; utworzone zostało za pomocą rzadkiego przyrostka –eta. Oznaczać mogło kogoś, kto grzebie się ‘guzdra’ lub grzebie się w ziemi. Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych notuje 41 osób o tym nazwisku, najwięcej w dawnym woj. poznańskim.

mgr Joanna Chłądzyńska

Stojoski

Pochodzenie nazwiska STOJOSKI.

Nazwisko Stojoski być może brzmiało początkowo Stojowski i pochodzi od nazwy miejscowej Stojowice (woj. małopolskie, Dobczyce); forma Stojoski powstała w wyniku uproszczenia grupy spółgłoskowej -wsk- do -sk-. Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych notuje 180 osób o nazwisku Stojowski, najwięcej w dawnym województwie nowosądeckim.

mgr Joanna Chłądzyńska

Pytanie o pochodzenie nazwiska

Interesuje mnie etymologia nazwiska MISZCZAK. Czy może to być zruszczona oboczność nazwiska Mistrzak. Wśród nazwisk rosyjskich nie znajduje jednak nazwisk zakończonych na -szczak. Czy może być to jakaś pochodna od imienia Michał? Jak, o ile w ogóle, nazwisko to wygląda w kontekście pochodzenia mojego pradziada z Kaszub.

Pozdrawiam serdecznie,

K. Miszczak-Mijakowska

Nazwisko Miszczak pochodzi od nazwy osobowej Misz notowanej już w 1400 r., (ta z kolei od imion na Mi-, typu Mikołaj, Michał, Miłosław), z sufiksem -czak lub od nazwy osobowej Miszek z sufiksem –ak. Oznaczało ‘syna tego, kto nazywał się Misz lub Miszek’. Nie jest to nazwisko pochodzenia rosyjskiego. Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych notuje 4658 osób o tym nazwisku, najwięcej w dawnym województwie warszawskim.

mgr Joanna Chłądzyńska

Soniewicki

Bardzo proszę o pomoc w wyjaśnieniu pochodzenia mojego nazwiska - Soniewicka.Jest ono bardzo rzadko spotykane.Rodzina wywodzi swe pochodzenie z terenów Kresów południowo -wschodnich między innymi woj.stanisławowskie, tarnopolskie.

Szanowna Pani!

Nazwisko Soniewicka jest formą żeńską utworzoną od nazwiska w postaci męskiej Soniewicki za pomocą końcówki fleksyjnej –a. Etymologia nazwiska Soniewicki jest hipotetyczna. Pochodzi ono prawdopodobnie od wschodniosłowiańskiej formy skróconej Sonia, ta od imienia Sofija (w Polsce: Zofia).

Obecnie w Polsce mieszka 35 osób o nazwisku Soniewicki (16)/Soniewicka (19). Osoby noszące nazwisko Soniewicki/Soniewicka mieszkają w następujących powiatach: lwóweckim (woj. dolnośląskie) – 4, będzińskim (woj. śląskie) – 1, augustowskim (woj. podlaskie) – 2, kościerskim (woj. pomorskie) – 8, sławieńskim (woj. zachodniopomorskie) – 3, poznańskim (woj. wielkopolskie) – 3, a także miastach: Łodzi (3), Gdańsku (2), Bytomiu (3) oraz Poznaniu (6).

dr Elena Palinciuc

"Stępień"

Uprzejmie proszę o sprawdzenie pochodzenie i znaczenie nazwiska STĘPIEŃ, szukam na ten temat informacji już dłuższy czas i nic. Znalazłem nawet zrzeszenie osób posiadające to nazwisko liczące kilkaset osób i nawet tam nie wiedzą o jego pochodzeniu

Szanowny Panie,

nazwisko Stępień jest odprzezwiskowe, jak bardzo wiele nazwisk w Polsce. Przezwisko Stępień pochodzi od wyrazu pospolitego stępień, wstępień, występującego już w staropolszczyźnie i określającego ‘następcę, spadkobiercę, dziedzica’, inne znaczenia to ‘schód, stopień; też lekkie obuwie nie zakrywające wierzchu stopy”.

Stępień jest bardzo częstym nazwiskiem. Współcześnie występuje 47673 razy we wszystkich regionach Polski. Najwięcej osób o tym nazwisku mieszka w powiecie: warszawskim (1838), kieleckim (1623), a także w samych Kielcach (1091) i Łodzi (1598).

dr Elena Palinciuc

Pochodzenie nazwiska

Chciałabym się dowiedzieć skąd pochodzi i co ono oznacza nazwisko Buraś(prawdopodobnie zmienione z nazwiska Buras).

Nazwisko Buraś może pochodzić od apelatywu (wyrazu pospolitego). Od apelatywów pochodzą przezwiska, które potem stawały się nazwiskami.

Podstawa nazwiska może pochodzić od przymiotnika bury 'ciemnoszary z odcieniem brunatnym, szarobrunatny' lub od gwarowego apelatywu buras, Nazwisko utworzone jest często występującym przyrostkiem –as, które przeszło w –aś. W gwarach występuje też apelatyw buras, zgrubiałe burak lub buras 'nazwa psa'.

Dziś w Polsce mieszka 95 osób noszących nazwisko Buraś, najwięcej w byłym województwie rzeszowskim: 21 osób, katowickim: 14, nowosądeckim: 8, tarnowskim: 7, a najmniej w byłych województwach: poznańskim i tarnobrzeskim: po 1 osobie (dane na podstawie „Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych, tom I-X, wyd. K. Rymut, Kraków 1992-1994).

Agnieszka Wieczorek-Ostrowska

geneza nazwiska

Proszę o odpowiedź: jaka jest etymologia nazwiska KOPERTOWSKI?

Czy pochodzi od koperty, od koperku czy może od nazwy jakiejś miejscowości?

serdecznie pozdrawiam

Grażyna Kopertowska

Nazwisko Kopertowski zostało utworzone na wzór nazwisk odmiejscowych od apelatywu (wyrazu pospolitego) koperta 'przykrycie, nakrycie, zawinięcie' + sufiks -ski.

Dziś w Polsce mieszka 287 osób noszących nazwisko Kopertowski, najwięcej w byłym województwie piotrkowskim: 104 osoby, łódzkim: 68, katowickim: 34, a najmniej w byłych województwach: gdańskim i płockim: po 2 osoby oraz w byłym województwie warszawskim: 1 osoba (dane na podstawie „Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych, tom I-X, wyd. K. Rymut, Kraków 1992-1994).

Agnieszka Wieczorek-Ostrowska

witam

Czy mógłbym uprzejmie prosić o wyjaśnienie pochodzenia nazwiska Sielchanowicz? Z góry dziękuję za pomoc.

Nazwisko Sielchanowicz pochodzi prawdopodobnie od nazwy osobowej Sielchan, ta zaś od podstawy Siel-, która jest wieloznaczna, może być skróceniem wschodniosłowiańskiego imienia Sielivan, odpowiednika pol. Sylwan (< łac. Silvanus) lub wyrazów pospolitych, jak np. sielski ‘wiejski’, Sielak ‘wieśniak’, Sielawa ‘gatunek ryby’, z dodanymi przyrostkami -(e)ch+an (Siel-ech+an z redukcją środkowego e). Od nazwy osobowej Sielchan utworzono nazwisko Sielchanowicz za pomocą przyrostka -owicz.

prof. Maria Malec

Grygo

Jakie jest pochodzenie i znaczenie nazwiska Grygo? Próbuję odnaleźć swoich przodków i ciekawi mnie etymologia tego nazwiska. Będę wdzięczna za pomoc.

Krystyna Orłowska

Szanowna Pani,

Nazwisko Grygo współcześnie nosi około 1020 osób. Nazwisko to występuje w całej Polsce, ale najwięcej osób o tym nazwisku zamieszkuje okolice Suwałk i Białegostoku, co pozwala przypuszczać, że powstało ono pod wpływem form litewskich (pochodzących od chrześcijańskiego imienia Grzegorz - pochodzenia greckiego gregorios `gorliwy, czuwajacy'). Wschodnie formy tego imienia miały w nagłosie H- (Hryhor). Natomiast formy litewskie to: Grigas Grigalius. Mogły być zaadaptowane w języku polskim jako Gryg- . Zakończenie -o- może świadczyć o wpływie wschodnich jezyków slowiańskich. Z pewnością można powiedzieć o odimiennym (Grzegorz) pochodzeniu nazwiska Grygo.

prof. Aleksandra Cieślikowa

Kuśmierczyk, Seta

Interesuje mnie pochodzenie nazwisk moich przodków. Będę wdzięczna za informacje o znaczeniu i pochodzeniu nazwisk: Kuśmierczyk, Seta.

Z góry dziękuję! M.K.

Szanowna Pani!

Nazwisko Kuśmierczyk pochodzi od nazwiska Kuśmierz, Kuśnierz i oznacza syna Kuśmierza. Z kolei Kuśmierz, Kuśnierz wywodzi się od rzeczownika kuśnierz ‘rzemieślnik wyrabiający futra’. Jest to pożyczka z niemieckiego korsner, kursner. Obecnie w Polsce nazwisko Kuśmierczyk noszą 2862 osoby.

Nazwisko Seta jest odprzezwiskowe, może ono mieć dwojakie pochodzenie: albo od wyrazu seta ‘setka, sto’ lub od siet, set ‘siatka, sieć’. Nazwisko takie nosi obecnie 1097 osób.

dr Elżbieta Supranowicz

pochodzenie nazwiska

Chcialabym sie dowiedziec jakie jest pochodzenie nazwiska Patro.Moj niezyjacy juz wojek powiedzial,ze wywodzi sie ono z jezyka wloskiego. Opowiedzial mi, ze wraz z Napoleonem przywedrowali a potem osiedlili sie w Polsce a dokladnie we wsi Rozaniec dwaj bracia, wloscy zolnierze. Chcialabym wiedziec czy historia ta jest do zweryfikowania. Dziekuje z gory za odpowiedz.

Szanowna Pani!

Etymologia nazwiska Patro jest hipotetyczna. Prawdopodobnie forma Patro pochodzi od łacińskiego wyrazu pospolitego pater, które też dało początek nazwisku Pater (obecnie w Polsce 4614 osób o tym nazwisku). Określenie apelatywne mogło oznaczać zarówno ojca, jak i osobę opiekującą się kimś. W zbiorze nazwisk polskich licznie występuje nazwisko Pater, które w wyniku zmiany mogło przejść w Patro.

Nazwisko Patro może być także zdrobnieniem od imion chrześcijańskich Patrycy i Patryk (imię Patryk występuje już w staropolszczyźnie). Tak zresztą objaśnia to nazwisko prof. K. Rymut w Nazwiskach Polaków. Niewykluczone jest włoskie pochodzenie formy Patro od imion włoskich: Patrizio, Patroclo, ale nie można stwierdzić tego jednoznacznie.

Obecnie w Polsce mieszka 531 osób noszących nazwisko Patro, najwięcej w powiecie ropczycko-sędziszowskim (142). Inne osoby o tym nazwisku zamieszkują różne części Polski.

prof. A. Cieślikowa, dr Z. Klimek, dr E. Palinciuc

nazwisko

od czego pochodzi nazwisko Kiełbasiński

Nazwisko Kiełbasiński najprawdopodobniej pochodzi od nazwy miejscowej Kiełbasin, wieś w byłym woj. toruńskim, gmina Chełmża lub też od nazwy miejscowej Kiełbasin, dziś osada, dawniej wieś w byłym woj. opolskim, gmina Lasowice Wielkie.

Kiełbasiń+ -ski (sufiks –ski charakterystyczny jest przede wszystkim dla nazwisk odmiejscowych). Nazwisko to mogło oznaczać właściciela, niekiedy mieszkańca wsi.

Niewykluczone jest też pochodzenie nazwiska Kiełbasiński od odprzezwiskowej nazwy osobowej Kiełbasa, a tej od apelatywu (wyrazu pospolitego) kiełbasa.

Dziś w Polsce mieszkają 833 osoby noszące nazwisko Kiełbasiński, najwięcej w byłym województwie warszawskim: 243 osoby, skierniewickim: 68, a najmniej w byłych województwach: ostrołęckim, sieradzkim i zamojskim: po 1 osobie (dane na podstawie „Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych, tom I-X, wyd. K. Rymut, Kraków 1992-1994).

Agnieszka Wieczorek-Ostrowska

Drodzy przyjaciele,

nazywam się Krybus a proszę o udzielenie informacji, jeśli to możliwe, jak długo (ile lat) przedstawiać nazwa Krybus, Kribus, Kriebus w Ratiborzu i w okolicy - Turze, Slawików a jaka jest etymologia nazwy.

Już 25 roku szukam miejsce gdzie mieszkałi moji przodkówia. I tutaj jest duże występowanie mójej nazwy. Mój family tree jest w Kojetinie od roku 1678.

Dziękuję bardzo

Ing. Miloš Krybus

Kojetín, Morava,

Szanowny Panie,

Podane przez Pana nazwisko Kryb-us (Kribus, Kriebus) można wywodzić od dolnoniemieckiego krubbe, kribbe ‘żłób’ albo Kribbe(n) ‘sokół pustułka’. Istnieje także nazwa miejscowa Kribbe, pow. Perleberg, okręg Schwerin. Możliwe jest także pochodzenie od apelatywu skryba ‘pisarz’.

Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych (Kazimierza Rymuta, PAN IJP, Kraków, 1993, tom V Kł- L, s. 316), informacje opracowane na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności) notuje nazwisko Krybus. Jest ono w Polsce znane, nosi je 399 osób. Najwięcej osób o tym nazwisku mieszka w byłym (do 1999 r.) woj. katowickim – 330 os., w byłym woj. opolskim – 53 os., w byłym woj. leszczyńskim i poznańskim – 4 os. (reszta osób zamieszkuje pojedynczo w różnych rejonach Polski).

W Słowniku... (na str. 288) zanotowane są także inne formy graficzne tego nazwiska (jak Pan podaje) Kribus – 39 os. (najliczniej w byłym woj. katowickim – 34 os. i w byłym woj. opolskim – 5 os.) oraz Kriebus – 13 os., (byłe woj. katowickie – 9 os., byłe wrocławskie – 3 os., i byłe wałbrzyskie – 1 os.).

Nie posiadamy dokumentów, które potwierdziłyby pojawienie się pierwszego zapisu nazwiska Krybus.

Łączę pozdrowienia

dr Małgorzata Magda-Czekaj

pochodzenie nazwiska Madzio

Witam

mam pytanie: jakie jest pochodzenie nazwiska Madzio?

Nazwisko Madzio współcześnie nosi około 160 osób. Najwięcej z nich mieszka w Polsce środkowej i północnej. Madzio może pochodzić od przezwiska, a ono od wyrazu pospolitego madać gw. majdać ` kiwać’. Wiele nazwisk polskich pochodzi od przezwisk, a te od wyrazów apelatywnych (pospolitych). Nazwisko to może też pochodzić od imienia kobiecego Magdalena a raczej formy zdrobniałej tego imienia Madzia ze zmianą końcowego -a na –o.

prof. Aleksandra Cieślikowa

pochodzenie nazwiska Kowalczuk

Proszę wyjaśnic mi pochodzenie nazwiska Kowalczuk

dziękuję

Forma Kowalczuk należy do grupy nazwisk pochodzących od nazw zawodów, stanowisk, pełnionych funkcji. Dawniej wyraz pospolity kowalczuk określał czeladnika, chłopca kowalskiego. Wyraz ten funkcjonował także w języku ukraińskim na określenie ucznia kowala.

Forma Kowalczuk mogła też powstać od wyrazu pospolitego kowal. Nie można jednoznacznie stwierdzić, czy formant –czuk jest formantem słowotwórczym, funkcjonującym w planie apelatywnym, czy nazwotwórczym, pełniącym rolę w planie antroponimicznym.

W antroponimii polskiej sufiks –uk (z wariantem –czuk) uznaje się za przyrostek pochodzenia wschodniosłowiańskiego, ale jego geneza wiąże się także z elementami językowymi pochodzenia turecko-tatarskiego lub też bałtosłowiańskiego. Na Podlasiu formant ten wykorzystywano do tworzenia hipokorystycznych form imion, patronimików, przydomków oraz gwarowych form odojcowskich. Pełnił też funkcję strukturalną tworząc lub „ulepszając” nazwiska chłopów. Na temat sufiksu –uk polecam artykuł: Dacewicz L., 2006, Rola sufiksu –uk w kulturze nazewniczej Podlasia, [w:] K. Rymut, K. Skowronek, B. Czopek-Kopciuch, M. Malec (red.), Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata, Kraków, s. 157-162. Niewątpliwie obecnie sufiks –uk jest jednym z najpopularniejszych formantów słowotwórczych w postaciach polskich nazwisk.

Obecnie w Polsce mieszka 7747 osób, najwięcej w Białystoku (521), a także powiatach: warszawskim (347), chełmskim (302) i hrubieszowskim (301).

dr Elena Palinciuc

pochodzenie nazwiska Lange

Proszę wyjaśnic mi jakie jest pochodzenie nazwiska Lange.

dziękuję

Nazwisko Lange pochodzi od niemieckiego przymiotnika lang ‘długi’. Było pierwotnie przezwiskiem człowieka o wysokim, wybujałym wzroście.

prof. Maria Malec

Tubilewicz

Chciałabym wiedzieć jaka jest etymologia nazwiska -Tubilewicz?Z góry dziękuję za odpowiedż

Szanowna Pani,

Nazwisko Tubilewicz jest w Polsce znane, nosi je 109 osób.

Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych (Kazimierza Rymuta, PAN IJP, Kraków, 1994, tom IX St-T, s. 613), informacje opracowane na podstawie Rządowego Centrum Informatycznego PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności) notuje najwięcej osób o tym nazwisku w byłym (do 1999 r.) woj. gdańskim – 23 os., w byłym woj. pilskim – 11 os., w byłym woj. szczecińskim – 9 os., w byłym woj. łódzkim i suwalskim – 8 osób. Reszta osób o tym nazwisku zamieszkuje inne części Polski.

Można je wywodzić od apelatywu tuba ‘rodzaj trąby, służący do wzmacniania głosu, do przesyłania go na większą odległość; narzędzie muzyczne dęte metalowe, o potężnym głosie basowym; rodzaj piszczałki o kształcie długiego lejka’. Łączę pozdrowienia

dr Małgorzata Magda-Czekaj

pochodzenie mojego nazwiska

Mam do Państwa prośbę. Otóż chciałbym się dowiedzieć o etymologii mojego nazwiska - Pukas. Sądzę że może może być ono pochodzenia węgierskiego o czym moze świadczyć bardzo podobne nazwisko słynnego węgierskiego piłkarza Ferenca Puskasa, a także miejsce zamieszkania naszej rodziny od pokoleń - tereny dawnej Galicji gdzie występowało węgierskie osadnictwo. Czy moje podejrzenia są słuszne i czy Państwo mogliby wyjaśnic etymologie mojego nazwiska? Prosze o odpowiedź

Szanowny Panie!

Nazwisko Pukas niekoniecznie musi mieć węgierskie korzenie, można je także wyjaśnić na gruncie języka polskiego: Puk-as pochodzi od przezwiska, a to od czasownika pukać ‘stukać’, także gwarowe ‘pękać’. W XIX w. ( w tzw. Słowniku Warszawskim) zanotowano też rzeczownik pukas ‘inna nazwa różanki, ryby słodkowodnej z gatunku karpiowatych’. W dzisiejszej Polsce nazwisko Pukas nosi 425 osób; najwięcej, bo 104 zamieszkuje na wschodzie, w dawnym woj. chełmskim, wygląda więc, że tam właśnie znajduje się gniazdo rodziny. Wariantami fonetycznymi tego samego nazwiska są też Pukasz i Pukaś. Nb. na Węgrzech występuje wyłącznie nazwisko Puskàs, oznaczające ‘strzelca, myśliwego’.

dr Elżbieta Supranowicz

Ostromecki oraz Ojer

Witam! Chciałbym dowiedzieć się o etymologię dwóch nazwisk - Ostromecki (przez "e", nie przez "ę") oraz Ojer. Co do pierwszego nazwiska to jestem prawie pewien, że pochodzi od miejscowości Ostromecko. W XVI w. rządziła nią szlachecka rodzina herbu Pomian, która od nazwy miejscowości przyjęła takie nazwisko. Są jeszcze wzmianki o Ostromeckich w Kolibkach (pierwotnie Kolebka, a właść. Colybka), a także w Cichoradzu. Mam jeszcze jedno pytanie odnośnie tego nazwiska: Czy Ostromeccy i Ostromęccy mogli być pierwotnie jedną rodziną?

Odnośnie drugiego nazwiska nie mam prawie żadnych informacji, nie wiem nawet skąd pochodzi (jakiś czas temu słyszałem, że podobno z Hiszpanii, ale nie były to żadne wiarygodne źródła.

Pozdrawiam

Nazwisko Ostromecki pochodzi od nazwy miejscowej Ostromecko (dawniej Ostromęcko), jest utworzone w formie przymiotnikowej, w wyniku zmiany paradygmatu fleksyjnego, por. nazwę miejscową: Ostromeck-o, dopełniacz Ostromecka > nazwisko Ostromeck-i, dopełniacz Ostromeckiego.

Miejscowość o omawianej tu nazwie jest położona w woj. bydgoskim, 2,5 km na wschód od Fordonu, w ostrym zakolu Wisły. Jest poświadczona w źródłach od XIII wieku. Pierwsze jej zapisy w dokumentach łacińskich i niemieckich są mało precyzyjne i zniekształcone, np. de Ostromezc 1328, von Ostermetcz, von Ostromeytcz 1480, Ostromiecko, teutonico Ostrometzko 1667–1672, Ostromęck 1682 i inne. Chociaż samogłoska nosowa ę pojawia się w zapisach rzadko i późno (powodem jest brak w alfabecie łacińskim i niemieckim znaku na oznaczenie samogłoski nosowej ę), jest ona w tej nazwie pierwotna. Nazwa miejscowa brzmiała początkowo: Ostromętsko, po uproszczeniu grupy spółgłoskowej ts > c: Ostromęcko. Jest to nazwa typu topograficznego, od ukształtowania i właściwości terenu. Została utworzona od podstawy ostromęt- (por. ostro- od ostry i -męt- od mącić) za pomocą przyrostka -sko. Prof. S. Rospond pisał: Podstawa ostro-męt- jasno tłumaczy topograficzne usytuowanie, tj. ‘nad ostrym (bystrym) i mętnym tokiem wody wiślańskiej’ (por. S. Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL (1984), s. 51).

Czy Ostromeccy i Ostromęccy mogli być pierwotnie jedną rodziną? Jest to prawdopodobne, gdyż obydwa nazwiska są motywowane przez tę samą nazwę miejscową, a obiektem nazywanym jest jedna miejscowość o pierwotnym brzmieniu Ostromęcko, zmodyfikowana na Ostromecko (nie ma w Polsce innej miejscowości o takiej nazwie).

Nazwisko Ojer pochodzi od germańskiego imienia złożonego Audagar (por. audha ‘bogactwo, obfitość’ i ger ‘włócznia, dzida’). W języku francuskim zostało przekształcone na Oger i Ogier. W formie zlatynizowanej Ogerius jest spotykane w Polsce od XII w.: Ogerius comes 1153, episcopus Ogerius 1208. Później zostało w języku polskim przyswojone w formie Ojer i Ojerz. Najstarszy przykład przyswojenia ge w postaci je w tym imieniu jest znany z XV w.: Ojerz Zagajewski 1402, nobilis Oyerius de Damnicza 1417 r. // Ogerius, heres de Dambnicza 1415.

Imię Ojerz lub Ojer nie jest później spotykane w swej pierwotnej funkcji. Zachowało się jednak w funkcji zmienionej, jako nazwisko Ojer, mające współcześnie ok. 70 nosicieli.

prof. Maria Malec

odmiana nazwiska

Panie Profesorze. Moja pani dyrektor ma na nazwisko Ściana Ewa.

Serdecznie proszę napisać jak się odmienia nazwisko Ściana .

Łączę pozrowienia. Zofia

Nazwisko Ściana odmienia się dokładnie w ten sam sposób jak wyraz pospolity ściana, od którego pochodzi nazwisko Pani dyrektor, czyli: M. Ściana, D. Ściany, C. Ścianie, B. Ścianę, N. Ścianą, Msc. Ścianie, W. Ściana.

dr Iwona Nobis

pochodzenie nazwisk

Interesuje mnie pochodzenie nazwisk Bekulard, Boroniec, Borycki, Breś, Brzywcy, Chodorowski,Czerniachowicz, Demkowski, Durecki,Falba, Flimonowicz, Fronczak, Gacparski, Jurgielewicz, Kades, Kalbarczyk, Kimel. Dziękuję

Szanowny Pan/ Pani,

udzielamy porad, gdy chcą Państwo zaczerpnąć informacji na temat jednego, najwyżej dwóch nazwisk.

Pozdrawiam.

dr Elena Palinciuc

Pochodzenie nazwisk

Witam,

Prowadzę badania genealogiczne i mam problem z ustaleniem pochodzenia nazwisk:PAŁUCHA,JASZCZYK,BOBROWSKI,GRAEPEL(GREPEL).

Uprzejmie proszę o pomoc i ewentualne wskazówki.

Pytanie zostało nieprecyzyjnie sformułowane, gdyż nie wiadomo czy chodzi o pochodzenie genealogiczne nazwisk czy też językowe.

Pozdrawiam.

dr Elena Palinciuc